cover image

Modern yaşam erkek kısırlığını nasıl etkiliyor

30 yılı aşkın bir süre öncesine kadar kısırlığın kadın ve erkeklerde görülme oranları eşitken, modern yaşamla birlikte bu oran erkekler aleyhine artıyor. Cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar, stres, hareketsizlik gibi faktörlerin bu oranlara yansıyan etkisi var mı? Anadolu Sağlık Ataşehir Cerrahi Tıp Merkezi Üroloji Uzmanları modern yaşamın erkek kısırlığına etkilerini anlattı.  

Teknolojinin gelişimiyle gelen çeşitli yenilikler ve alışkanlıklar erkeklerin üreme sistemi üzerinde olumsuz etki yaratabiliyor. Hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelen cep telefonu, bilgisayar; hazır gıdalar ve stres başta olmak üzere birçok faktör, hücre yapısı ve konumu nedeniyle erkeklerin sağlıklı üremesini olumsuz etkiliyor. Araştırmalar, kısırlık vakalarının kadınlarda yüzde 40, erkeklerde ise yüzde 60 oranında görülmeye başladığını gösteriyor.  

Kısırlık nedir?  


Kısırlık, çiftlerin bir yıl süreyle korunmasız birlikte olmalarına rağmen çocuk sahibi olamamaları olarak açıklanıyor. Sperm hücreleri hızlı olarak bölünüp, çoğalarak oluşuyor. Bu kadar hızlı çoğalan bir yapı dış faktörlere çok daha duyarlı oluyor. Sperm üretiminde hasar görülebiliyor, şekil bozukluğu, sperm canlılığının bozulması ya da sayının azalmasına da rastlanabiliyor. Ayrıca skrotumun yani testis torbasının vücut dışında olması testisi olumsuz dış etkenlere daha açık ve duyarlı hale getiriyor. Testisler, sperm üretebilmek için 35 derece ısıya gereksinim duyuyor. Torbanın duvarı tamamen kastan oluştuğu için sıcak havalarda gevşiyor ve testisleri vücut ısısından uzaklaştırıyor. Soğuk havalarda ise büzüşüp, testisleri vücuda yaklaştırarak vücut ısısından yararlanıyor. Bu özelliği ile 35 derecelik ısıyı korumaya çalışan bir ısı ayarlayıcı görevi yürütüyor.  

Sigara kısır yapar mı?  


Sağlığımız için hayatımızda yer almaması gereken sigara, ne yazık ki halen yoğun şekilde kullanılıyor. Bu alışkanlık birçok farklı hastalığın yanı sıra erkek kısırlığına da neden olabiliyor. Sigara, özellikle ergenlik çağındaki çocuklar arasında bir prestij unsuru olarak kullanılıyor. Oysa ergenlik dönemi, erkek çocukların tam da testislerinin geliştiği, hücrelerin bölünüp çoğalır hale geldiği ve üretime başladığı dönem. Bu süreçte sigaranın olumsuz etkileri kısırlığa neden olabiliyor. Her sigara içenin kısır olmadığı düşünülse de olumsuz etkisi bilimsel olarak kanıtlanmış olan bu alışkanlıktan kurtulmak gerekiyor. Yine prestij için içilen puro ve nargilenin de çok sık tüketilmesi kısırlığa yol açabiliyor. Sigara ve benzeri ürünlerde bulunan nikotin; damarların küçülmesine, bu da damarların beslediği alanın yeterince oksijen ve glukoz alamamasına neden oluyor.  

Kötü besinler DNA’da kırılma yapıyor  


Değişen dünya, yoğun mesleki ve sosyal hayat ile hızlı tempo, beslenme düzeni ve kurallarını da değiştiriyor. Günümüzde kızartma ağırlıklı hazır gıdalar sıkça tüketiliyor. Bu gıdalar vücutta oksidatif türevlerin fazlaca üretilmesine neden oluyor. Vücutta oksijen iyi yakılmazsa peroksit denilen, yaşlanmaya da etki eden atık maddeler daha fazla ortaya çıkıyor. Bu maddeler belli bir oranda kaldığında sperm kalitesini artırırken, fazlalığı halinde kaliteyi bozuyor ve DNA üzerinde kırılmaya neden oluyor. Yapılan bir çalışmada oksidatif türevlerin, çocuğu olmayan erkeklerin menisinde, çocuğu olan erkeklerinkine oranla yüzde 50 daha fazla bulunuyor. Özellikle mangal ateşi bu maddeleri artırmasına neden oluyor. Sağlıklı beslenmenin ise olumlu etki yapıyor. Endüstriyel kahve çeşitlerinin günde iki fincandan fazla tüketilmesi de erkekte kısırlığı artırıyor.  

Spor yaparken dikkatli olmak gerekiyor  


Kas kitlesini artırıp, yağ oranını düşürmek için spor sırasında kullanılan steroid yapılı hormon ve sentetik benzeri androjenik maddelerin aşırı kullanımı sperm kalitesini bozuyor. Bu maddeler, beyinde testisi uyaran merkezleri “yeterince testosteron var, gönderme!” şeklinde uyarıyor. Böylece testosteron üretimi düşüyor. Oysa sperm üretimi için testisin bizzat kendisi tarafından üretilen testosterona gereksinimi var. Spor salonlarında egzersiz sonrası her gün saunada zaman geçirilmesi de testislerin olumsuz etkilenmesine neden olabiliyor.  

Cinsel isteksizlik tedavi edilebiliyor  


Cinsel yolla bulaşan hastalıklara açık olmak, bunların zamanında ve doğru şekilde tedavi edilmemesi, sperm kalitesine olumsuz etkisi yanında sperm kanallarında tıkanıklıklara da neden olabiliyor. Öte yandan erkekte ortaya çıkabilecek işlev bozukluklarının da mutlaka bir hekimle paylaşılması gerekiyor. Cinsel istekteki azalma, libido kaybı ve ereksiyon kalitesindeki bozulmalar da gebeliğin önünde engel oluşturuyor.  

Cep telefonu nerede taşınmalı?  


Konu erkek kısırlığı ve modern yaşam olunca, son yıllarda en çok üzerinde durulan konu cep telefonları oluyor. Her gün yeni bir modeli çıkan, birçok insanın elinden düşürmediği, cebinden eksik etmediği bu telefonlar erkekler tarafından çoğunlukla pantolonun ön cebinde taşınıyor. Uzmanlar, testislere çok yakın taşınan cep telefonlarının yaydığı radyofrekans dalgaların ve bu dalgaların oluşturduğu ısının, kısırlığa neden olduğu konusunda birçok bilimsel yayın bulunduğunu belirtiyor. Hayatımızın vazgeçilmezi haline gelen taşınabilir bilgisayarlar da uzun süre diz üstünde kullanılırsa, yaydıkları ısı ve radyasyon nedeniyle kısırlığa neden olabiliyor.  

Kısırlıkta farklı tedavi yaklaşımları  


Modern hayatın bazı unsurları erkek kısırlığı üzerinde olumsuz etki gösterirken, günümüz tıbbı da bu sorunlara çözüm bulmaya çalışıyor. Erkek kısırlığının nedenlerine bakıldığında varikosel hastalığı yüzde 42’lik oranıyla ilk sırada yer alıyor. İlerleyici bir hastalık olan varikosel, özellikle ergenlik çağında başladığında olumsuz etkisi daha çok görülüyor. Şiddetli erkek kısırlığı olarak ayrılan grupta ise tüp bebek yöntemi tercih ediliyor. Sperm üretimi olmasına karşın, kanallar tıkalıysa testise iğne ile girilerek sperm alınabiliyor. Sperm üretimi olmayan hastalarda ise mikrocerrahi bir teknik olan mikroTESE yoluyla testis içinden sperm elde edilebiliyor. Strese, kötü beslenmeye ve olumsuz çevre koşullarına bağlı olarak oksidatif türevlerin artması ve spermlerin etkilenmesi durumunda ise antioksidan tedavilerden yararlanılıyor.  

Kısırlık tedavisinde genetik ön plana çıkıyor  


Kısırlık tedavisinde genetik gün geçtikçe daha fazla önem kazanıyor. Bugün için DNA hasarı tedavilerinin yanı sıra bazı hücrelerin genetiğinin normal, bazılarının ise bozuk olduğu mozaik tablolarda Preimplantasyon Genetik Tanı yöntemi ile laboratuvar ortamında oluşan embriyolardan biyopsi ile birer hücre alınarak kromozomlar inceleniyor ve sağlıklı olan embriyo seçiliyor. Ardından tüp bebek işlemi uygulanıyor. Kısırlık tedavisinde kök hücre ile ilgili de önemli gelişmeler yaşanıyor. Erkekte hiç sperm olmadığı durumlarda tedavide çığır açacak bir yöntem üzerinde çalışmalar sürdürülüyor. Çeşitli hücreler kullanılarak laboratuvar ortamında sperm elde edilse de bunlar gebeliği oluşturmuyordu. 2011 yılında Japonya’da yapılan bir çalışmada ise fare kanındaki hücrelerden oluşturulan sperm, dişi farelerin gebe kalmasını sağladı. Bu gebelikten doğan fareler de yavruladı. Bu yöntemin insanlarda uygulanması için çalışmalar devam ediyor.