cover image

Seyahatte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Seyahat etmek, tatile çıkmak herkes için heyecan verici ve keyifli bir düşünce. Ancak bilinçli bir seyyah olmak, gidilecek bölgeyi tanıyarak sağlık açısından riskleri belirlemeyi de gerekli kılıyor. Anadolu Sağlık Merkezi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Dr. Elif Hakko, sağlıklı bir tatil geçirmek için seyahatte dikkat edilmesi gerekenleri anlatıyor.  

Özelikle tatillerin başladığı yaz aylarında seyahat hastalıklarında da artış söz konusu olabiliyor. Artık günümüzün bilinçli tatilcileri ziyaret edecekleri bölgeyi daha yakından tanıyarak, ne gibi önlemler alabileceklerini uzmanlara danışıyorlar. Peki, seyahatte sizi ne gibi riskler bekliyor, en riskli ülkeler hangileri, gitmeden önce hangi aşıları yaptırmalısınız?  

Seyahat hastalıklarının görülme sıklığı nedir?  


Turizm istatistiklerine göre her yıl 80 milyon kişi gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere seyahat ediyor. Turistlerin yüzde 22-64’ünde seyahatle ilgili hastalıklar oluşuyor. Seyahat edenlerin ortalama yüzde 10’u seyahat sırasında veya sonrasında hekime başvuruyor. Bunların yüzde 1’i de hastaneye yatmak zorunda kalıyor. Sağlık sorunları daha çok gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere doğru yapılan seyahatlerde ortaya çıkıyor. Çok seyahat eden işadamları, işkadınları, öğrenciler, uluslararası yardım kuruluşlarında çalışanlar ve sağlık ekipleri daha çok risk altında bulunuyor.  

Seyahat hastalıklarında en riskli ülkeler hangileri?  


Sahra altı Afrika, Mısır, Çin, Doğu Asya özellikle Tayvan ve Singapur, Pasifik’teki tropikal adalar, Güney Amerika en riskli bölgeler. Seyahatin risk taşıması için seyahatin amacı ve konaklanacak yerler de önemli. İş seyahatlerinde risk daha azken, turistik gezilerde risk artıyor. Bunun yanında beş yıldızlı bir otelle, kamp tatilinin riski de aynı değil. Riskler açışından gidilecek bölge ve mevsim de önemli. Bazı hastalıklar yazın, bazıları kışın daha sık görülür. Ayrıca seyahat edecek kişinin yaşının ve kronik hastalığının olup olmaması da önemli bir faktör. Bebekler, çocuklar ve yaşlılar seyahat enfeksiyonlarına daha açık bir grubu oluşturuyor. Şeker, kalp, kanser gibi kronik hastalığı olanlar da yüksek riskli grubun içine giriyor.  

Seyahatler sırasında en sık hangi hastalıklarla karşılaşılıyor?  


En sık karşılaşılan hastalıklar; virüs, bakteri ya da parazit enfeksiyonları. Enfeksiyonlar, seyahat edilen bölgeden bölgeye değişiklik göstermesine rağmen en sık turist ishali, sıtma, sarı humma, kolera, hepatit A ve B, tifo, zatürree ve griple karşılaşılıyor. Bunların yanında güneş yanıkları ve güneş çarpması, gidilen bölgenin ekolojik yapısına bağlı olarak gelişen alerjik deri enfeksiyonları, kıtalar arası yapılan yolculukta saat farkından dolayı yaşanan uyku bozuklukları (jet-lag), uzun yolculuklarda hareketsiz kalmaktan dolayı “economy class sendromu” adı verilen ve ölümle sonuçlanabilen pıhtılaşma bozuklukları da seyahat hastalıkları arasında sayılıyor.  

Seyahate gidecek kişi seyahat öncesi kime başvurmalıdır?  


Seyahat öncesi kişi bu konuda enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurmalı. Hekim, kişiye koruyucu önerileri, aşılamayı ve gereğinde kullanacağı ilaçları açık ve anlaşılır olarak anlatır; hangi aşıların yapılacağını, sıtmaya karşı nasıl bir koruma sağlanacağını, turist ishali olursa neler yapılması gerektiği, kendisini diğer tehlikelerden nasıl koruması gerektiği ve benzeri…  

Seyahat aşıları nedir? Seyahat öncesi hangi aşılar yapılmalı?  


Aşıların seçilmesi seyahat edilecek ülkeye, kişinin bağışıklık durumuna, daha önce yapılmış aşılarına, eğer enfeksiyon edinilirse ciddiyetine, aşının kendisinin yapacağı yan etkilere göre yapılıyor. Tetanoz/difteri (10 yılda 1), kızamık aşısı ise olmayanlara yapılıyor. Diğer aşılar ise hepatit A, hepatit B, tifo, grip ve sarıhumma. Hastalığın yerleşik olduğu ülkelere girerken yapılması yasal olarak zorunlu olan sadece iki aşı var: Sarıhumma ve meningokok aşıları. Hiçbir ülke için kolera aşısı gerekli değil. Sarıhumma ekvator Afrikasında ve Güney Amerika’da yerleşik; Hindistan ve Kuzey Afrika için de bir ölçüde risk var. Sarıhumma aşısı sadece Sağlık Bakanlığı tarafından izin ve onay verilmiş merkezlerde yapılıyor ve aşının yapıldığını gösteren belge, seyahat belgelerine ekleniyor. Sarıhumma aşısı canlı aşıdır. Gebe kadınlara, bağışıklık kusuru veya direnci kıran hastalığı olanlara yapılmamalı. Meningokok aşısı, menenjit etkeni olan mikrobun A,C,Y ve W135 alt gruplarına etkili. Sahra altı Afrika ülkelerinde uzun süre kalacak olanlara öneriliyor. Meningokok hastalığının yerleşik olduğu bu bölge dışında, Nepal, Kenya, Tanzanya gibi daha önce salgınların bildirildiği ülkelere gidecek olanlara da yapılması gerekiyor. Suudi Arabistan’a hacca gidecek olanlara da meningokok aşısı yapılmalı.  

Seyahat hastalıklarından korunmak mümkün mü?  


Gidilen bölgenin yiyeceklerinde ve sularında bulunan ve alışık olunmayan farklı mikroorganizmalar ishale neden olur. İshalden korunmak için ellerin mutlaka sık sık yıkanması, kapalı şişelerdeki sular dışında su içilmemesi, temizliğinden kuşku duyulan yerlerde yemek yenilmemesi, paketsiz açıkta satılan yiyecekler ve deniz ürünleri, pişmemiş etler, soyulmamış meyveler, soslar, salatalar gibi riskli olabilecek yiyeceklerden uzak durulmalı. Ayrıca yaz aylarında içeceklere konulan buzlara da dikkat edilmesi gerekiyor. Ne kadar kapalı şişelerden su içilse bile, genellikle şehir şebeke suyundan elde edilen bu buzlar bağırsakların bozulmasına neden olabiliyor. Diş fırçalaması dahi kaynatılmış suyla ya da kapalı suyla yapılmalı.  

Gebeler için özel öneriler var mıdır?
 

Gebeler her ilacı alamadığından özel ilgilenilmesi gereken bir grup. En uygun seyahat gebeliğin 3 ile 6’ncı ayı arası. Aşıların da bazıları gebelere uygulanamaz. Gebelerin kayak, dalma, su kayağı gibi sporları yapmaları sakıncalı. Sinek kovucu spreylerin sadece yüzde 20 si gebelerde kullanılabilir, seçerken dikkatli olmak gerekli. Emziren kadınların da her ilacı rahatlıkla alması söz konusu değil. Onlar da gebeler gibi özel grup olarak kabul ediliyor.  

Kronik hastalıkları olan hastaların seyahatten önce yapmaları gerekenler nelerdir?  


Şeker hastalığı, kalp hastalığı gibi sürekli hekim kontrolü gerektiren bir hastalığı olanlar yola çıkmadan çok önce hekimlerine seyahat planı hakkında bilgi vermeli ve gerekli önlemleri almalı. Örneğin insülin kullananların, uzun sürecek yolculuklar sırasında ve sonrasında insülin saatleri yeniden belirleniyor. On saatten fazla sürecek bir uçak yolculuğunda, örneğin Amerika’ya giderken, ne zaman insülin yapılacak? Amerika’daki saat farkı göz önüne alınınca, oradaki kalış süresince insülin saati değişecek mi? Bu sorular mutlaka seyahatten çok önce hasta ile hekimi arasında tartışılıp yanıtlanmalı. Sürekli ilaç kullanmak zorunda olan hastalar, kalış süresince yeterli olacak miktarda ilacı yanlarında götürmeli. Gittikleri ülkede ilacı temin etmeleri güç olabilir. Türkiye’deki uygulamanın tersine, çoğu ülkede reçetesiz ilaç almak mümkün değil. Ayrıca, etken madde aynı olmakla beraber, ilacın ismi değişik olabilir. Fazla miktarda ilaç götürülecek ise, gümrüklerde bir sorun çıkmaması için, hekimden alınmış ve gidilecek ülkenin dilinde veya İngilizce yazılmış gerekçeli raporu yanlarında bulundurmaları doğru olur.  

Seyahatten döndükten sonra yapılması gerekenler nelerdir?  


Seyahat dönüşü en çok karşılaşılan sorunlar ishal, üst solunum yolu enfeksiyonları, deri döküntüleri ve ateş oluyor. Ateşli hastalık ciddiye alınması gereken bir durumdur. Sıtmaya ve hayatı tehdit edici başka bir nedene bağlı olabilir. Ateş durumunda mutlaka bir enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurulmalı. Seyahat sırasında edinilen bazı hastalıkların kuluçka süreleri uzun olabiliyor. Tüberküloz, sıtma ve hepatitin belirtilerinin oluşması bazen aylar alabiliyor.  

Anadolu Sağlık Merkezi Seyahat Hastalıkları Kliniği’nde verilen hizmetler neler?  

  • Seyahat edilecek bölgenin riskleri belirleniyor ve bu risklere göre kişiye özel önlemler alınıyor.
  • Yurt dışına çıkmadan önce mutlaka bir sağlık sigortası yaptırmaları öneriliyor.
  • Hangi aşıların yapılacağı, sıtmaya karşı nasıl bir koruma sağlanacağı, turist ishali olursa neler yapılması gerektiği, kendisini diğer tehlikelerden nasıl koruması gerektiği tek tek anlatılıyor.
  • Kişinin kronik hastalığı, örneğin diyabeti varsa, saat farkının olduğu ülkeye yapılan seyahatte, insülin dozlarını ve beslenmesini nasıl ayarlayacağı konusunda bilgi veriliyor. 
  • Kişinin gideceği ülkede başvurabileceği sağlık kuruluşları hekimle birlikte gözden geçiriliyor. Seyahat edecek kişinin yabancı dili yoksa ve o bölgede Türk hekimler varsa onlarla temasa geçmesi sağlanıyor.
  • Kişinin düzenli kullandığı ilaçları yanında bulundurmasını öneriliyor. Eksik ilaçları reçete ediliyor.