Kolon kanseri ameliyatlarında tüp ileostomi yöntemi

Bağırsak virüsü taşıyan insanlarda ölüm oranlarının çok yüksek olduğu 1. Dünya Savaşı’nda Amerikalı bir general “stoma”yı keşfettiğinde, 100 yıllık hikaye de işte o gün başlamıştır.

Bağırsak virüsü taşıyan insanlarda ölüm oranlarının çok yüksek olduğu 1. Dünya Savaşı’nda Amerikalı bir general “stoma”yı keşfettiğinde, 100 yıllık hikaye de işte o gün başlamıştır. Bu yeni uygulama sayesinde, bağırsak bir yerden karın duvarına yaklaştırılıp, açılan delikten (saptırıcı stoma) dışarı alınıyor ve besin atıkları için yeni bir çıkış alanı yaratılıyordu. Böylece atıklar bağırsağın alt bölümündeki yaralı olan yerlere inmeden vücut dışına alınıp hastanın zehirlenmesinin önüne geçiliyordu. Geçici ya da kalıcı olarak uygulanabilen “ostomi” adlı bu yöntem, günümüz tıbbında da kullanılıyor. Özellikle kolon kanseri tedavilerinde hayat kurtarıcı bir yöntem olarak başarıyla kullanılan ostominin tıp sahnesine çıkışı bir asrı tamamlarken, hikaye günümüzde yenilikçi bakış açılarıyla devam ediyor. Anadolu Sağlık Merkezi Genel Cerrahi ve Kolorektal Cerrahi Uzmanı Doç. Dr. Vafi Atalay yöntemi geliştirerek hastalar açısından daha konforlu bir tedavi sürecine dönüştürmüş. Dr. Atalay’dan, sadece klasik tüp ileostomi yöntemini öğrenmekle kalmıyor; ayrıca, cerrahi dünyasının uluslararası bilimsel dergisi Colorectal Disease’de de yayımlanan, kendi geliştirdiği yöntemin özellikle kolon kanseri hastalarının yaşamına ne gibi farklar getirdiğini de öğreniyoruz…

Hangi durumlarda ihtiyaç duyuluyor?

Bilindiği gibi kolon kanseri (kalın bağırsak) son yıllarda sıklığı artan kanser türlerinden biri. Rakamlara göre, dünyada en sık görülen 3. kanser ve hem erkek hem de kadınlar arasında kansere bağlı ölüm nedenleri arasında ilk sıralarda. Ancak erken evrelerinde tanı konup tedaviye başlandığında tedavisi en olanaklı kanserler arasında. Öyle ki, erken evrede tanı konup tedavi görenlerde beş yıllık sağ kalım oranı %90 gibi çok yüksek bir düzeyde. Dışkılama düzeninin bozulması (ishal, kabız), kanama veya dışkıda kan görülmesi, dışkılama yaparken ağrı hissedilmesi, dışkıda şeffaf bir salgı görülmesi, karın ağrısı ve şişlik gibi belirtilerle kendini gösteren kolon kanseri; genetik, yaş, bazı özellikle hastanın yaşam süresini ve kalitesini artırmak hedefleniyor. Birçok hastada cerrahi tedavilerle tümörlü kısımlar çıkarılırken, ameliyat bölgesi iyileşmeden hastanın doğal yollarla dışkılama yapabilmesi riskli hale geliyor. İşte bu noktada ostomi yönteminin kronik bağırsak hastalıkları, tütün kullanımı ve sağlıksız beslenme gibi pek çok faktörle ilişkili. Genellikle kolonoskopiyle teşhisi konan kolon kanserinin tedavisinde, devreye girdiğini söyleyebiliriz. Kolon kanserinin yanı sıra; dışkılama yapmayı engelleyen rektum kanseri, travma, bağırsak hastalığı ya da bazı doğum kusurlarında da başvurulan bu yöntem, bazen tekrarlanan sezaryenlerde bağırsak yaralanması olduğunda da uygulanabiliyor. Eğer cerrah, kalın bağırsağı karın yüzeyine getirerek buradan bir açıklık oluşturuyorsa (ağızlaştırma - stoma) kolostomi, ince bağırsağı karın ön duvarına getirip ağızlaştırıyorsa buna da ileostomi deniyor. Bağırsağın torbaya (dışkıyı toplamak amacı ile kullanılıp atılabilen ostomi torbası) bağlanması için oluşturulan stoma ile amaç; geçici veya kalıcı olarak bağırsaktaki içeriğin karın duvarındaki açıklık üzerinden dışarıya alınmasını sağlamak. Ameliyattan sonra iyileşme tamamlandığında ise, ikinci bir ameliyatla bağırsak içeri alınıyor ve karında oluşturulan stoma kapatılıyor.

Kolostomi ile yaşamak her şeyden önce psikolojik açıdan bir travma sebebi. Küçük bir ıkınma ya da öksürmede bağırsak dışarı çıkabilirken, bazen içeri de kaçabiliyor. Ayrıca karın duvarındaki delik zaman içinde büyüyerek bir fıtığa da dönüşebiliyor. Enfeksiyon riski ve stoma nedeniyle ciltte yanmaların görülmesi de söz konusu. Bu açıdan bakımı, günlük temizliği de yorucu ve yıpratıcı olabiliyor. Stoma için kapatma zamanı geldiğinde ise yeniden çok hassas bir ameliyat gerekiyor. Bu süreçte, ilerleyen zamanlarda bağırsaktan karın içine herhangi bir kaçak olmaması önemli. Her ne kadar zorlukları olsa da, yöntemin belirttiğimiz hasta gruplarında, yani mecburi durumlarda hayat kurtarıcı bir rolü olduğunun altını çizmeliyiz.

Yeni yöntemin farkları neler?

Kolostomiye alternatif olarak 40 yıl önce, karında açılan yerden içeriye bir tüp yerleştirme gibi fikirler üzerinde çalışılmış. “Tüp ileostomi” adı verilen bu fikir sayesinde, hem bağırsağı dışarıya almamak hem de kalıcı olmasını engellemek hedeflenmiş. Hatta bağırsağın içinde balon şişirilerek kaçakların önlenmesine yönelik uygulamalar da denenmiş. Ancak tüm bunlar, yıllar içinde bazı dönemler bilimsel yayınlarla desteklense de, etkin olmamaları nedeniyle yaygın kullanım alanına da kavuşamamışlar. 

Tüp ileostomi yöntemi nedir?

Geliştirilen yeni yöntemde ise farklı materyaller söz konusu (yukarıdaki çizimde görüldüğü gibi). Kullanılan yeni materyal hiçbir şekilde bükülmüyor ama hastanın oturma, yatma gibi hareketlerini de kısıtlamayacak bir esnekliğe sahip. Bu da materyalin içindeki özel bir spiral sayesinde. İkinci en önemli farkı, şişirilen bir balon ve alt kısımdaki ameliyat bölgesine besin atıklarının olası geçişini engellemek için kullanılan özel bir manevra sistemi. Bu da, bağırsağın içinden geçirilen özel bir bant sayesinde yapılıyor ve böylece besin atıkları tüpün etrafından aşağıya inmiyor. Sadece 10 dakika süren bu ameliyattan sonra ikinci bir ameliyat da gerekmiyor, bağırsak dışarıda kalmıyor. Geçici torba kullanılacak her ameliyatta bu tüp kullanılabilir. Tüp 2 hafta sonra ameliyat gerekmeden çekiliyor ve açılan delik ise 2-3 günde iyileşiyor. Bugüne kadar pek çok hastada uygulanan ve her yaşta kullanılabilen yöntemin takibi de başarılı. Hastanın her şeyden önce evine torbasız gitmesi kuşkusuz en büyük konfor…

Erken tanı önemli mi?

Dünyada en sık görülen 3. kanser olan kolon (kalın bağırsak) kanseri, erken tanıyla tedaviye başlandığında tedavisi en olanaklı kanserler arasında. Öyle ki, erken evrede tanı konup tedavi görenlerde beş yıllık sağ kalım oranı %90 gibi çok yüksek bir düzeyde.