Tortikolis Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Tortikolis, başın bir yana eğik, çenenin ise karşı tarafa dönük durmasına yol açan bir durumdur. Kas gerginliği veya kısalmasıyla ilişkili olabilir; bebeklerde doğuştan fark edilebilir, yetişkinlerde ise farklı nedenlerle sonradan gelişebilir. Tedavi, altta yatan nedene ve kişinin yaşına göre planlanır. Bebeklerde boyun hareketlerinde kısıtlılık ya da başın sürekli aynı yöne dönük olması tortikolisi düşündürebilir. Yetişkinlerde boyun ağrısı, kas spazmı ve başı çevirmekte güçlük görülebilir. Belirtilerin erken değerlendirilmesi, uygun tedavinin gecikmeden planlanmasına yardımcı olur.

Tortikolis Nedir?

Tortikolis, boynun bir tarafındaki kasların kısalması veya istemsiz kasılması nedeniyle başın yana eğildiği, çenenin karşı yöne döndüğü duruş bozukluğudur. “Eğri boyun” olarak da bilinir. Tek başına bir hastalık olabileceği gibi kas, sinir sistemi ya da omurga kaynaklı başka bir sorunun belirtisi olarak da ortaya çıkabilir.

Tortikolis geçici veya uzun süreli olabilir. Bebeklerde doğumdan itibaren bulunabilir ya da yaşamın ilk aylarında fark edilebilir. Yetişkinlerde ise ani kas spazmı, yaralanma, bazı ilaçlar veya nörolojik nedenlerle gelişebilir.

Doğuştan ve Sonradan Gelişen Tortikolis Arasındaki Fark Nedir?

Doğuştan tortikolis genellikle bebeğin boyun kaslarından sternokleidomastoid kasın kısalması veya etkilenmesiyle ilişkilidir. Baş bir tarafa eğik dururken yüz karşı tarafa dönebilir. Bazı bebeklerde boyun kasında küçük, sert bir şişlik fark edilebilir.

Sonradan gelişen tortikolis çocuklukta veya yetişkinlikte ortaya çıkabilir. Kas zorlanması, enfeksiyon, yaralanma, görme sorunları ya da sinir sistemiyle ilgili durumlar olası nedenler arasındadır. Başlangıç şekli ve eşlik eden bulgular, doğuştan tortikolisle sonradan gelişen türü ayırt etmeye yardımcı olur.

Tortikolis Neden Olur?

Tortikolisin nedeni yaşa ve türüne göre değişir. Bebeklerde boyun kasının anne karnındaki duruş, doğum süreci veya kas gelişimiyle ilişkili olarak kısalması etkili olabilir. Ancak her bebekte kesin neden belirlenemeyebilir.

Yetişkinlerde olası nedenler şunlardır:

• Boyun kaslarının zorlanması veya spazmı
• Boyun ya da omurga yaralanmaları
• Bazı enfeksiyonlar veya iltihabi hastalıklar
• Sinir sistemiyle ilişkili bozukluklar
• Bazı ilaçların yan etkileri
• Görme veya denge sorunlarına bağlı baş pozisyonu değişiklikleri

Tortikolis aniden başladıysa, şiddetli ağrı eşlik ediyorsa veya nörolojik belirtiler görülüyorsa nedenin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Bebeklerde Tortikolis Belirtileri Nelerdir?

Bebeklerde tortikolis çoğunlukla başın sürekli aynı yöne eğik veya dönük durmasıyla fark edilir. Bebek başını diğer tarafa çevirmekte zorlanabilir. Emzirme sırasında bir memeyi tercih etmesi ya da belirli bir yöne bakarken huzursuzlanması da görülebilir.

Yaygın belirtiler şöyledir:

• Başın bir yana eğik durması
• Çenenin karşı yöne dönük olması
• Boyun hareketlerinde kısıtlılık
• Boyun kasında sertlik veya küçük bir şişlik
• Başın arka bölümünde şekil farklılığı
• Bir yöne bakmayı ya da o yönde beslenmeyi tercih etme

Benzer belirtiler başka durumlarda da ortaya çıkabilir. Tanı için bebeğin muayene edilmesi önemlidir.

Yetişkinlerde Tortikolis Belirtileri Nelerdir?

Yetişkinlerde tortikolis çoğu zaman boyun kaslarının ani kasılmasıyla başlar. Başın bir yana dönük kalması, boyun hareketlerinin kısıtlanması ve kaslarda hassasiyet sık görülen şikâyetlerdir. Ağrı omuza veya sırta yayılabilir.

Belirtiler arasında boyun sertliği, baş ağrısı, omuz yüksekliğinde farklılık ve başı düz tutmakta güçlük bulunabilir. İstemsiz kasılmalar tekrarlıyorsa ya da konuşma, yutma, görme veya denge sorunu eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Tortikolis ile Düz Kafa Sendromu Arasındaki İlişki Nedir?

Tortikolisli bebekler başlarını çoğunlukla aynı yöne çevirebilir. Başın uzun süre aynı noktaya baskı yapması, kafatasının bir bölümünde düzleşmeye yol açabilir. Bu durum pozisyona bağlı kafa şekil bozukluğu veya düz kafa sendromu olarak adlandırılır.

Tortikolis ile kafa şekil farklılığı birlikte görülebilir; ancak her tortikolisli bebekte düzleşme gelişmez. Bebeğin baş pozisyonunun ve kafa şeklinin çocuk doktoru tarafından izlenmesi, uygun egzersiz veya pozisyon düzenlemelerinin planlanmasına yardımcı olur.

Tortikolis Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı çoğunlukla fizik muayene ve sağlık öyküsünün değerlendirilmesiyle konur. Hekim başın duruşunu, boyun hareket açıklığını, kaslardaki gerginliği ve ağrı olup olmadığını inceler. Bebeklerde beslenme, gelişim ve kafa şekli de değerlendirilebilir.

Sonradan başlayan tortikoliste başlangıç zamanı, yakın zamanda yaşanan yaralanmalar ve kullanılan ilaçlar önem taşır. Muayene bulgularına göre ek test gerekip gerekmediğine karar verilir.

Tortikoliste Görüntüleme Gerekir mi?

Tortikolis tanısı için her zaman görüntüleme yapılması gerekmez. Tipik bulguları olan bebeklerde fizik muayene tanı koymak için yeterli olabilir. Yetişkinlerde de basit kas spazmı düşünüldüğünde görüntüleme gerekmeyebilir.

Travma, şiddetli veya geçmeyen ağrı, olağan dışı nörolojik bulgular ya da tanıda belirsizlik varsa röntgen, ultrason, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme istenebilir. Hangi yöntemin uygun olacağı, klinik değerlendirmeye göre belirlenir.

Bebeklerde Tortikolis Tedavisi Nasıl Yapılır?

Bebeklerde tedavinin temelini, hekim veya fizyoterapist tarafından gösterilen boyun hareket açıklığı egzersizleri oluşturur. Egzersizler bebeğin yaşına ve kasların hareket kapasitesine göre düzenlenir. Uygulamaların doğru ve düzenli yapılması önemlidir.

Tedavi planında şu uygulamalara yer verilebilir:

• Boyun kaslarını nazikçe esnetme egzersizleri
• Bebeği farklı yönlere bakmaya teşvik eden oyunlar
• Beslenme ve taşıma pozisyonlarını çeşitlendirme
• Başın aynı noktaya uzun süre baskı yapmasını önleyen düzenlemeler
• Gerekli görülürse fizyoterapi takibi

Bebeğin boynunu zorlayarak çevirmek veya hekime danışmadan egzersiz uygulamak uygun değildir. İlerlemenin izlenmesi için kontroller sürdürülmelidir.

Tortikolis Egzersizleri Nasıl Planlanır?

Tortikolis egzersizleri, etkilenen kasların esnekliğini artırmayı ve boynun iki yöne de rahat hareket etmesini desteklemeyi amaçlar. Egzersiz seçimi yaşa, tortikolisin nedenine ve hareket kısıtlılığının derecesine göre değişir. Bu nedenle program sağlık uzmanı tarafından kişiye özel hazırlanmalıdır.

Bebeklerde egzersizler genellikle kısa, nazik hareketlerden oluşur ve günlük bakım rutinlerine uyarlanabilir. Yetişkinlerde esneme ve hareket açıklığını artıran çalışmalar önerilebilir. Ağrı belirginleşirse egzersiz bırakılmalı ve uygulama biçimi uzmanla yeniden değerlendirilmelidir.

Spazmodik Tortikolis Nasıl Tedavi Edilir?

Spazmodik tortikolis, boyun kaslarının istemsiz ve tekrarlayan biçimde kasılmasıyla ortaya çıkar. Başın dönmesine, eğilmesine veya belirli bir pozisyonda kalmasına neden olabilir. Tedavi, belirtilerin şiddetine ve altta yatan nedene göre planlanır.

Kas içine botulinum toksini enjeksiyonları, spazmları azaltmak amacıyla uygulanabilir. Bazı kişilerde ilaç tedavisi, fizik tedavi veya destekleyici yöntemler de gündeme gelir. Tedavi seçimi nöroloji ya da ilgili uzmanlık alanındaki hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Tortikolis Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Bebeklerde tortikolis uzun süre tedavisiz kalırsa boyun hareketlerindeki kısıtlılık devam edebilir. Başın sürekli aynı yönde tutulması kafa şeklinin etkilenmesine yol açabilir. Bazı çocuklarda duruş ve hareket gelişimi de izlem gerektirebilir.

Yetişkinlerde kas spazmı kaynaklı tortikolis çoğu zaman düzelebilse de tekrarlayan veya altta yatan başka bir nedene bağlı belirtiler sürüp günlük yaşamı zorlaştırabilir. Kalıcı şikâyetlerde nedenin belirlenmesi ve uygun tedavinin planlanması önem taşır.

Tortikolis için Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Bebekte başın sürekli bir yana eğik durması, boyun hareketlerinin kısıtlı olması veya baş şeklinin değişmesi fark edildiğinde çocuk doktoruna başvurulmalıdır. Erken değerlendirme, egzersiz ve takip planının zamanında başlamasını sağlar.

Yetişkinlerde şiddetli boyun ağrısı, travma sonrası başlayan eğrilik, ateş, güçsüzlük, uyuşma, denge veya görme sorunu varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir. Belirtiler tekrarlıyor ya da giderek artıyorsa hekim randevusu alınmalıdır.