Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Göz yaşı kanalı tıkanıklığı, gözyaşının göz yüzeyinden burun boşluğuna normal şekilde akmasını sağlayan kanalların kısmen veya tamamen tıkanmasıdır. Göz yaşı kanalı tıkanıklığının en belirgin belirtileri sürekli göz sulanması, çapaklanma ve gözün iç köşesinde akıntı birikmesidir. Yenidoğan bebeklerde sık görülen bu durum, yetişkinlerde de enfeksiyon, iltihaplanma, yaşa bağlı değişiklikler veya gözyaşı yollarındaki yapısal sorunlar nedeniyle gelişebilir. Bebeklerde göz yaşı kanalı tıkanıklığı çoğu zaman yaşamın ilk yılında kendiliğinden düzelir. Ancak bazı durumlarda göz yaşı kanalı masajı, sondalama veya cerrahi tedavi gerekebilir. Tedavi yaklaşımı hastanın yaşına, tıkanıklığın nedenine ve belirtilerin şiddetine göre belirlenir.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Nedir?

Göz yaşı kanalı tıkanıklığı, gözyaşının gözden buruna doğru ilerlemesini sağlayan drenaj sisteminde meydana gelen daralma veya tıkanmadır. Tıbbi olarak nazolakrimal kanal tıkanıklığı olarak da adlandırılır.

Normal koşullarda gözyaşı, gözyaşı bezleri tarafından üretilir ve göz yüzeyini nemlendirerek korur. Fazla gözyaşı, göz kapaklarının buruna yakın iç köşelerinde bulunan küçük açıklıklardan geçerek gözyaşı kesesine ulaşır. Buradan nazolakrimal kanal aracılığıyla burun boşluğuna akar.

Bu sistemin herhangi bir bölümünde tıkanıklık oluştuğunda gözyaşı yeterince boşaltılamaz ve göz yüzeyinde birikir. Bunun sonucunda sürekli sulanma, çapaklanma ve bazı durumlarda enfeksiyon gelişebilir.

Göz yaşı kanalı tıkanıklığı doğuştan mevcut olabileceği gibi yaşamın ilerleyen dönemlerinde de ortaya çıkabilir.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Belirtileri Nelerdir?

Göz yaşı kanalı tıkanıklığının belirtileri tıkanıklığın derecesine, kişinin yaşına ve eşlik eden enfeksiyon bulunup bulunmadığına göre değişebilir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Sürekli göz sulanması: Gözyaşının normal şekilde boşaltılamaması nedeniyle gözde sürekli yaşarma meydana gelir.
• Gözde çapaklanma: Özellikle sabah saatlerinde kirpik diplerinde ve göz kapaklarında biriken yapışkan akıntı görülebilir.
• Sarı veya beyaz renkli akıntı: Gözyaşı yollarında biriken salgılar nedeniyle ortaya çıkabilir.
• Gözün iç köşesinde şişlik: Gözyaşı kesesi bölgesinde dolgunluk veya şişlik oluşabilir.
• Göz çevresinde kızarıklık: Sürekli sulanma ve gözün silinmesine bağlı tahriş gelişebilir.
• Tekrarlayan enfeksiyonlar: Gözyaşı kesesinde enfeksiyon gelişmesi halinde ağrı, kızarıklık ve hassasiyet görülebilir.

Göz sulanması her zaman göz yaşı kanalı tıkanıklığından kaynaklanmaz. Göz kuruluğu, alerjik hastalıklar, göz yüzeyindeki tahriş ve bazı göz hastalıkları da benzer belirtilere yol açabilir.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Neden Olur?

Göz yaşı kanalı tıkanıklığı, gözyaşı drenaj sisteminin gelişimsel, yapısal veya sonradan ortaya çıkan sorunlarına bağlı olarak gelişebilir.

Doğuştan Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı

Bebeklerde en sık görülen neden, gözyaşı kanalının burun boşluğuna açıldığı bölgede bulunan ince zarın doğum sırasında tam olarak açılmamış olmasıdır.

Bu durum gözyaşının buruna doğru akmasını engelleyerek gözde sulanma ve çapaklanmaya neden olabilir.

Yaşa Bağlı Kanal Daralması

Yetişkinlerde yaş ilerledikçe gözyaşı drenaj sisteminde daralma gelişebilir. Bu durum gözyaşının normal akışını zorlaştırarak sürekli göz sulanmasına yol açabilir.

Enfeksiyonlar ve İltihabi Hastalıklar

Gözyaşı kesesinde veya çevre dokularda gelişen iltihabi süreçler, gözyaşı yollarında daralmaya ve tıkanıklığa neden olabilir.

Travmalar ve Geçirilmiş Ameliyatlar

Yüz ve burun bölgesine alınan darbeler, kırıklar veya bazı cerrahi işlemler gözyaşı drenaj sistemini etkileyebilir.

Burun ve Sinüs Hastalıkları

Burun boşluğu ve çevresindeki bazı yapısal değişiklikler veya iltihabi hastalıklar, gözyaşı kanalının işlevini olumsuz etkileyebilir.

Kistler ve Kitleler

Nadir durumlarda gözyaşı yollarında veya çevre dokularda gelişen kistler ve kitleler kanala baskı yaparak tıkanıklığa neden olabilir. Özellikle yetişkinlerde yeni başlayan ve tek taraflı seyreden belirtilerde altta yatan nedenin araştırılması önemlidir.

Bebeklerde Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı

Bebeklerde göz yaşı kanalı tıkanıklığı, doğumdan itibaren mevcut olabilen ve sık karşılaşılan göz sağlığı sorunlarından biridir. Yenidoğanların yaklaşık %5'inde belirti veren gözyaşı drenaj sistemi tıkanıklığı görülebilir.

Bebeklerde gözyaşı üretiminin doğumdan sonraki haftalarda artması nedeniyle belirtiler genellikle doğumdan birkaç hafta sonra fark edilir.

En sık görülen belirtiler sürekli göz sulanması, kirpiklerde çapaklanma ve gözün iç köşesinde salgı birikmesidir. Şikayetler tek gözde veya her iki gözde ortaya çıkabilir.

Bebeklerde Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Kendiliğinden Geçer mi?

Evet. Doğuştan göz yaşı kanalı tıkanıklığı bulunan bebeklerin büyük bölümünde kanal, yaşamın ilk yılı içerisinde kendiliğinden açılır.

Bu süreçte göz hastalıkları uzmanının önerdiği göz yaşı kanalı masajı uygulanabilir. Masaj, gözyaşı kesesinde basınç oluşturarak kanalın alt ucundaki zarın açılmasına yardımcı olabilir.

Ancak tıkanıklığın devam etmesi, tekrarlayan enfeksiyonların gelişmesi veya farklı bir göz hastalığından şüphelenilmesi durumunda ek tedavi gerekebilir.

Bebeklerde Göz Sulanması Doğumsal Glokom Belirtisi Olabilir mi?

Bebeklerde göz sulanmasının en sık nedenlerinden biri göz yaşı kanalı tıkanıklığı olsa da doğumsal glokom gibi daha ciddi hastalıkların da değerlendirilmesi gerekir.

Doğumsal glokom, göz içi basıncının yükselmesi sonucunda görme sinirinde hasara neden olabilen bir hastalıktır.

Doğumsal glokomda göz sulanmasına şu belirtiler eşlik edebilir:

• Işığa karşı aşırı hassasiyet
• Göz kapaklarını sıkıca kapatma
• Gözün saydam tabakasında (kornea) bulanıklık
• Gözün normalden büyük görünmesi
• Belirgin huzursuzluk ve gözleri ovuşturma

Bu belirtiler göz yaşı kanalı tıkanıklığından farklı bir sağlık sorununa işaret edebilir. Özellikle ışık hassasiyeti, kornea bulanıklığı veya gözde büyüme fark edildiğinde gecikmeden göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Doğumsal glokomun erken teşhis edilmesi, kalıcı görme kaybı riskinin azaltılması açısından önemlidir.

Yetişkinlerde Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı

Göz yaşı kanalı tıkanıklığı yalnızca bebeklerde görülmez. Yetişkinlerde de gözyaşı drenaj sisteminde sonradan gelişen daralma veya tıkanıklık nedeniyle ortaya çıkabilir.

Yetişkinlerde en belirgin şikayet, özellikle rüzgârlı ve soğuk havalarda artabilen sürekli göz sulanmasıdır. Bunun yanında çapaklanma, gözün iç köşesinde şişlik ve tekrarlayan gözyaşı kesesi enfeksiyonları görülebilir.

Bebeklerdeki doğumsal tıkanıklıklardan farklı olarak yetişkinlerde gelişen tam nazolakrimal kanal tıkanıklıkları genellikle kendiliğinden düzelmez.

Tedavi, tıkanıklığın bulunduğu bölgeye ve nedenine göre planlanır. Bazı hastalarda cerrahi müdahale gerekebilir.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Nasıl Teşhis Edilir?

Göz yaşı kanalı tıkanıklığının tanısı, göz hastalıkları uzmanı tarafından yapılan ayrıntılı muayene ile konulur.

Muayene sırasında göz sulanmasının ne zaman başladığı, tek veya iki taraflı olup olmadığı, çapaklanma ve enfeksiyon gibi belirtilerin bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Göz kapakları, göz yüzeyi ve gözyaşı drenaj sistemi incelenir. Gerekli durumlarda aşağıdaki yöntemlerden yararlanılabilir:

• Floresein boya kaybolma testi: Göz yüzeyine damlatılan özel boyanın gözden uzaklaşma süresi değerlendirilerek gözyaşı drenajı hakkında bilgi edinilir.
• Gözyaşı yollarının yıkanması: Uygun hastalarda kanalın açık olup olmadığını değerlendirmek amacıyla uygulanabilir.
• Göz içi basıncı ölçümü: Özellikle doğumsal glokom şüphesi bulunan bebeklerde gerekli olabilir.
• Görüntüleme yöntemleri: Kitle, travma veya karmaşık anatomik sorunlardan şüphelenildiğinde kullanılabilir.

Her hastada tüm testlerin uygulanması gerekmez. Tanı yöntemleri kişinin yaşına ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Nasıl Geçer?

Göz yaşı kanalı tıkanıklığının tedavisi, hastanın yaşına, tıkanıklığın nedenine ve şikayetlerin şiddetine göre değişir.

Bebeklerde ilk yaklaşım çoğunlukla takip ve uygun gözyaşı kanalı masajıdır. Kendiliğinden düzelmeyen durumlarda sondalama işlemi değerlendirilebilir.

Yetişkinlerde ise tedavi, tıkanıklığın bulunduğu bölgeye göre planlanır. Tam kanal tıkanıklıklarında cerrahi yöntemler gerekebilir.

Göz Yaşı Kanalı Masajı

Göz yaşı kanalı masajı, özellikle doğumsal kanal tıkanıklığı bulunan bebeklerde kullanılan girişimsel olmayan bir yöntemdir.

Crigler masajı olarak da bilinen bu uygulamanın amacı, gözyaşı kesesinde basınç oluşturarak kanalın alt ucundaki zarın açılmasına yardımcı olmaktır.

Masajın doğru noktaya ve uygun teknikle uygulanması önemlidir. Bu nedenle ailelerin masaj yöntemini göz hastalıkları uzmanından öğrenmesi gerekir.

Masaj sırasında aşırı baskı uygulanmamalı, göz küresine doğrudan basınç yapılmamalıdır.

Gözün iç köşesinde ağrılı, kızarık veya belirgin şişlik bulunması halinde hekime danışılmadan masaj yapılmamalıdır.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığında İlaç Tedavisi

Göz yaşı kanalı tıkanıklığını doğrudan açan bir göz damlası bulunmamaktadır.

Ancak yoğun mukopürülan akıntı veya bakteriyel enfeksiyon bulguları olan hastalarda hekim tarafından antibiyotikli göz damlası ya da pomad önerilebilir.

Antibiyotik tedavisi tıkanıklığı ortadan kaldırmaz; eşlik eden bakteriyel enfeksiyonun kontrol altına alınmasına yardımcı olur.

Gözyaşı kesesi enfeksiyonu gibi daha ciddi durumlarda ağızdan veya damar yoluyla antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Göz Yaşı Kanalı Sondalama İşlemi

Sondalama, özellikle bebeklerde kendiliğinden düzelmeyen göz yaşı kanalı tıkanıklıklarında kullanılan bir tedavi yöntemidir.

İşlem sırasında ince bir sonda yardımıyla gözyaşı kanalındaki tıkanıklığın açılması amaçlanır.

Bebeklerde işlemin zamanlaması çocuğun yaşına, belirtilerin şiddetine ve enfeksiyon gelişip gelişmediğine göre belirlenir. İlk yıl içerisinde kendiliğinden düzelme olasılığı yüksek olduğu için birçok bebek başlangıçta takip edilir.

Bir yaş civarında devam eden tıkanıklıklarda sondalama değerlendirilebilir. Ancak daha ileri yaşlarda da sondalama başarılı olabilir. Bu nedenle tedavi kararı yalnızca belirli bir yaş sınırına göre verilmez.

İşlem, çocuğun yaşına ve klinik koşullara göre uygun anestezi altında gerçekleştirilir.

Göz Yaşı Kanalı Ameliyatı

Sondalama ile düzelmeyen veya daha karmaşık tıkanıklıklarda farklı cerrahi yöntemler uygulanabilir.

Yetişkinlerde tam nazolakrimal kanal tıkanıklığının tedavisinde sık kullanılan ameliyatlardan biri dakriyosistorinostomidir (DSR/DCR).

Bu işlemde gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasında yeni bir drenaj yolu oluşturularak gözyaşının buruna akması sağlanır.

Ameliyat açık cerrahi veya uygun hastalarda burun içinden endoskopik yöntemle gerçekleştirilebilir.

Hangi yöntemin tercih edileceği, tıkanıklığın yeri, hastanın anatomik özellikleri ve eşlik eden sağlık sorunlarına göre belirlenir.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Göz yaşı kanalı tıkanıklığı bazı bebeklerde herhangi bir girişim gerektirmeden kendiliğinden düzelebilir. Ancak devam eden tıkanıklıklar tekrarlayan göz sulanmasına, çapaklanmaya ve enfeksiyonlara neden olabilir.

Gözyaşı kesesinde gelişen enfeksiyon, dakriyosistit olarak adlandırılır. Bu durumda gözün buruna yakın iç köşesinde ağrılı şişlik, kızarıklık ve hassasiyet görülebilir. Bazı hastalarda ateş de gelişebilir.

Tedavi edilmeyen ciddi enfeksiyonlar çevre dokulara yayılabilir ve acil müdahale gerektirebilir.

Bu nedenle gözün iç köşesinde belirgin kızarıklık, ağrılı şişlik veya ateş gelişmesi halinde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Göz Yaşı Kanalı Tıkanıklığında Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Özellikle bebeklerde devam eden göz sulanması ve çapaklanma şikayetlerinin göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme gerekir:

• Göz sulanmasının sürekli devam etmesi
• Gözde yoğun veya tekrarlayan çapaklanma bulunması
• Gözün iç köşesinde şişlik gelişmesi
• Gözde kızarıklık ve ağrı görülmesi
• Bebekte ışık hassasiyeti veya kornea bulanıklığı bulunması
• Göz sulanmasına ateş veya genel durum bozukluğunun eşlik etmesi
• Yetişkinlerde yeni başlayan, özellikle tek taraflı ve sürekli göz sulanması gelişmesi

Gözyaşı kesesi bölgesinde ağrılı kızarıklık ve şişlik, ateş veya bebeğin genel durumunda bozulma bulunması halinde acil değerlendirme yapılmalıdır.