Su Çiçeği Belirtileri Nelerdir? Su Çiçeği Nasıl Geçer?

Su çiçeği, tıp dilinde “varisella” olarak adlandırılan, Varicella Zoster virüsünün neden olduğu oldukça bulaşıcı bir çocukluk çağı hastalığıdır. Genellikle hafif seyretmesine rağmen, bazı kişilerde ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Ciltte kaşıntılı kabarcıklar, ateş ve halsizlik gibi belirtilerle kendini gösteren su çiçeği, özellikle okul öncesi ve okul çağındaki çocuklarda yaygın görülür. Ancak erişkinlerde geçirildiğinde daha ağır seyreder. Aşılamayla önlenebilir olması, bu hastalığın önemini daha da artırır.

Su Çiçeği Nedir?

Herpes virüs ailesinden olan Varicella Zoster virüsünün neden olduğu bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. Virüs vücuda girdikten sonra solunum yollarında çoğalır ve daha sonra kana karışarak ciltte döküntülere yol açar. Hastalık çoğunlukla çocukluk döneminde görülür, bir kez geçirildikten sonra genellikle ömür boyu bağışıklık bırakır. Ancak virüs, vücutta sinir hücrelerinde uykuya geçerek yıllar sonra zona (herpes zoster) hastalığına da yol açabilir. Özellikle aşılanmamış kişilerde hızla yayılır. Su çiçeği genellikle iyi huyludur; ancak nadiren zatürre, beyin iltihabı ve ikincil bakteriyel enfeksiyon gibi ciddi sonuçlara neden olabilir.

Su Çiçeği Belirtileri Nelerdir?

Su çiçeği (varisella), Varicella zoster virüsü kaynaklı oldukça bulaşıcı bir hastalıktır. Genellikle çocukluk çağında geçirilir, ancak erişkinlerde de görülebilir ve bu durumda semptomlar daha şiddetli seyredebilir. Hastalığın kuluçka süresi virüsle temastan sonra yaklaşık 10 ila 21 gün arasında değişir.

Belirtiler genellikle ani başlamaz. İlk etapta gribal enfeksiyona benzer genel şikâyetler görülür, ardından karakteristik cilt döküntüleri ortaya çıkar. Su çiçeğini diğer enfeksiyonlardan ayıran en belirgin bulgu, ciltte aynı anda farklı evrelerde görülen kızarıklık, kabarcık ve kabuklanmalardır. Su çiçeği belirtileri şöyle sıralanabilir:

Hafif-orta dereceli ateş: Su çiçeği başlangıcında vücut ısısında artış gözlemlenir. Bu ateş genellikle 37,5 – 38,5°C arasında seyreder. Nadiren daha yüksek değerlere çıkabilir. Ateşe eşlik eden titreme veya üşüme hissi de görülebilir.
Baş ağrısı ve halsizlik: Virüs vücuda girdikten sonra genel bir yorgunluk hali yaratır. Özellikle çocuklarda halsizlik, keyifsizlik ve oyun oynamaya karşı isteksizlik belirgin olabilir. Baş ağrısı ve kas ağrıları da hastalığın ilk günlerinde eşlik eden belirtilerdendir.
İştah kaybı: Enfeksiyonun sistemik etkisiyle beraber iştah azalması yaygındır. Bu durum çocuklarda sıvı kaybını artırabileceğinden dikkatle izlenmelidir. Anne-babaların bu dönemde çocuklarına su ve sıvı takviyesi yapmaları önemlidir.
Ciltte döküntülerin başlaması: Hastalığın ikinci veya üçüncü gününde vücutta kaşıntılı döküntüler görülmeye başlar. Öncelikle yüzde, gövdede ve sırt bölgesinde ortaya çıkan bu kızarıklıklar kısa sürede su dolu kabarcıklara (veziküller) dönüşür. Bu kabarcıklar birkaç gün içinde patlar ve yerini kabuklara bırakır. Su çiçeği döküntülerinin ayırt edici özelliği; aynı anda farklı evrelerde (kızarıklık, kabarcık, kabuk) döküntülerin bir arada bulunmasıdır. Bu durum, hastalığın tanısında belirleyicidir.
Döküntülerin yayılması: İlk olarak yüz ve gövdede başlayan döküntüler, zamanla saçlı deri, kollar, bacaklar ve nadiren ağız içi, göz çevresi ve genital bölge gibi mukoza yüzeylerine de yayılabilir. Bu geniş yayılım, kaşıntı nedeniyle huzursuzluğu artırabilir ve enfeksiyon riskini doğurur. Döküntülerin el ile kaşınması durumunda ikincil bakteriyel enfeksiyonlar görülebilir.
Kaşıntı: Su çiçeği döküntülerinin en rahatsız edici belirtisi kaşıntıdır. Özellikle gece artabilen bu kaşıntı, çocukların uykusunu bölebilir ve davranışsal sorunlara yol açabilir. Bu dönemde tırnakların kısa tutulması ve kaşıntı giderici losyonlar kullanılması önerilir.
Lenf bezlerinde şişme: Bazı vakalarda özellikle boyun ve kulak altı bölgelerinde lenf nodlarında büyüme görülebilir. Bu durum genellikle ağrısızdır ve enfeksiyonun doğal seyri içinde kendiliğinden geçer.

Su Çiçeği Nasıl Bulaşır?

Su çiçeği son derece bulaşıcıdır ve genellikle enfekte kişilerin öksürmesi, hapşırması veya konuşması yoluyla havaya yayılan damlacıklarla bulaşır. Ayrıca kabarcıkların içindeki sıvıya doğrudan temasla da geçebilir. Hasta kişi, döküntüler çıkmadan 1-2 gün önceden itibaren bulaştırıcı hale gelir ve tüm kabarcıklar kabuklanana kadar bulaştırıcılık devam eder. Bu da yaklaşık 7-10 günlük bir süreyi kapsar. Kreş, okul gibi kalabalık ortamlarda hızla yayılabilir. Aşılanmamış kişilerin hastalığa yakalanma riski çok yüksektir.

Su Çiçeği Kaşıntısına Ne İyi Gelir?

Kaşıntı, su çiçeğinin en rahatsız edici belirtilerinden biridir. Yoğun kaşımak, ciltte iz kalmasına ve ikincil enfeksiyonlara neden olabilir. Çocuklarda kaşımayı engellemek için eldiven takmak da yardımcı olabilir. Cildin hava alması önemlidir. Bu yüzden döküntüleri kapatmamak gerekir. Kaşıntıyı hafifletmek için şu yöntemler önerilir:

Ilık suyla kısa süreli banyo (bebe yağı veya yulaf ezmesi eklenebilir)
Doktor önerisiyle verilen ilaçlar
Kaşıntıyı azaltan losyonlar
Tırnakların kısa kesilmesi ve hijyenin sağlanması
Pamuklu, bol kıyafetler tercih edilmesi

Su Çiçeğinden Korunma Yöntemleri Nelerdir?

Su çiçeğinden korunmanın en etkili ve güvenli yolu aşı yaptırmaktır. Su çiçeği aşısı, çocukluk çağında rutin olarak uygulanan bağışıklama programları arasında yer alır ve hastalığın hem bulaşmasını hem de ağır seyretmesini büyük ölçüde önler. Aşı, özellikle çocuklar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar ve hastalıkla temaslı kişiler için önem taşır. Bunun dışında su çiçeğinden korunmak için dikkat edilmesi gereken birtakım hijyen ve izolasyon önlemleri de bulunur.

Enfekte kişilerle doğrudan temastan kaçınılması, bulaş riskini azaltmak açısından kritik rol oynar. Hasta olanların toplumdan izole edilmesi, özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerle temaslarının engellenmesi gerekir. Aynı ortamda yaşayanlar açısından, ortak kullanım eşyalarının düzenli şekilde temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi enfeksiyonun yayılmasını önlemede yardımcı olur.

Okul, kreş gibi kalabalık ortamlarda su çiçeği vakası tespit edildiğinde, diğer bireylerin bilgilendirilmesi ve gerekli önlemlerin hızla devreye alınması önemlidir. Ayrıca, aşısız biri su çiçeği geçiren biriyle temas etmişse, temasın ardından 72 saat içinde aşı yapılması durumunda ya hastalık tamamen önlenebilir ya da çok daha hafif bir şekilde atlatılabilir.

Su Çiçeği Aşısı Ne Zaman Yaptırılır?

Su çiçeği aşısı, canlı zayıflatılmış virüs içerir ve Türkiye’deki rutin aşı takvimine göre 1. doz 12. ayda, 2. doz (rapel) ise 4-6 yaş arasında uygulanır. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler, gebeler ve bazı kronik hastalığı olanlar aşı yaptıramaz. Bu nedenle çevrelerinin aşılanması hayati önem taşır. Aşının koruyuculuğu %85-90’dır; aşılı olanlar hastalığa yakalansa bile çok hafif geçirir.

Su Çiçeği Kimler İçin Risklidir?

Özellikle yenidoğan bebekler, henüz bağışıklık sistemleri yeterince gelişmediği için enfeksiyona karşı savunmasızdır. Aynı şekilde hamile kadınlar da bu hastalık açısından önemli bir risk grubudur. Su çiçeği, gebeliğin erken veya geç dönemlerinde geçirilirse, virüs plasenta yoluyla bebeğe geçebilir ve bu durum doğum kusurları, düşük doğum ağırlığı ya da erken doğum gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.

Bağışıklığı baskılanmışlar, örneğin kemoterapi gören hastalar, organ nakli sonrası bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar ya da HIV taşıyan kişiler, su çiçeği virüsünü kontrol altına almakta zorlanabilir ve hastalık bu grupta hayati tehlike yaratabilecek komplikasyonlara dönüşebilir. Ayrıca, ergenler ve erişkinler, çocuklara kıyasla su çiçeğini daha ağır geçirir; yüksek ateş, yaygın döküntü ve zatürre gibi ek sorunlar bu yaş grubunda daha sık görülür. Bunun yanı sıra kronik hastalığı olanlarda hastalığın seyri daha karmaşık ve uzun olabilir. Bu nedenle, sayılan gruplarda su çiçeğinden korunmak çok daha büyük bir önem taşır ve gerektiğinde hekime başvurarak önleyici müdahaleler yapılması önerilir.

Su Çiçeği ve Kızamık Farkı Nelerdir?

Her iki hastalık da döküntülü çocuk hastalıkları grubunda yer alsa da önemli farklar vardır. Doğru tanı için hekim muayenesi şarttır çünkü bazı belirtiler benzer seyredebilir. Farklar şu şekilde izlenebilir:

Etken: Su çiçeği Varicella Zoster virüsü; kızamık ise Morbillivirus’tur.
Döküntü: Su çiçeğinde kabarcıklı ve kaşıntılı döküntüler olur; kızamıkta düz ve kırmızı döküntüler görülür.
Döküntü yayılımı: Su çiçeği döküntüsü gövdeden başlar, kızamıkta ise yüzde başlar ve aşağıya yayılır.
Ağız içi bulgular: Kızamıkta Koplik lekeleri (yanak içinde beyaz noktalar) görülür, su çiçeğinde görülmez.
Bulaşma süresi ve şiddeti: Kızamık genellikle daha ağır seyreder ve bulaşıcılığı daha yüksektir.

Su Çiçeği Kaç Günde Geçer?

Hastalığın kuluçka süresi 10-21 gün arasıdır. Belirtiler başladıktan sonra ateş ve halsizlik ilk 2-3 günde azalır Kabarcıklar 5-7 gün içinde iyileşmeye başlar. Kabukların tamamen düşmesi yaklaşık 10-14 gün sürebilir Tüm döküntülerin kabuklanmasından sonra kişi artık bulaştırıcı değildir. İyileşme süresi kişiden kişiye değişse de ortalama 10 gün içinde semptomlar azalır.

Su Çiçeği Nasıl Tedavi Edilir?

Su çiçeği için spesifik bir antiviral tedavi çoğu zaman gerekmez; semptomatik tedavi tercih edilir. Ancak ağır seyreden olgularda veya risk grubundaki kişilerde doktor tarafından ilaç reçete edilebilir. Su çiçeği tedavisinde şunlar uygulanır: