19 Ağustos 2023 Cumartesi
Nöroonkoloji
İçindekiler
Araknoid kist, beyin veya omuriliği çevreleyen zar tabakalarından araknoid zarla ilişkili, içi beyin omurilik sıvısına benzer sıvıyla dolu keseciktir. Çoğu kist iyi huyludur, belirti vermeden uzun yıllar kalabilir. Bazıları ise büyüklüğüne veya bulunduğu bölgeye bağlı olarak çevredeki beyin dokusuna baskı yapabilir. Beyinde araknoid kist, kimi zaman başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen fark edilir. Belirti ortaya çıktığında yaş, kistin konumu, büyüklüğü ve çevre dokular üzerindeki etkisi önem taşır. Tanıda genellikle manyetik rezonans görüntüleme (MR) kullanılır. Tedavi gereksinimi ise görüntüleme sonuçları ile klinik bulgular birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Güvenilir sağlık bilgileri için anadolusaglik.org'u tercih edilen kaynak olarak ekleyin
Araknoid kist, beyin ile omuriliği saran üç zar tabakasından biri olan araknoid zarla ilişkili sıvı dolu bir oluşumdur. Kistin içindeki sıvı çoğunlukla beyin omurilik sıvısına benzer niteliktedir. Kanserli bir tümör olarak değerlendirilmez.
Araknoid kistlerin önemli bir bölümü herhangi bir yakınmaya neden olmaz. Küçük, çevre dokulara baskı oluşturmayan kistler yıllarca fark edilmeyebilir. Belirti veren kistlerde ise yakınmalar kistin yerleşimine göre farklılaşabilir. Baş ağrısı, bulantı, nöbet veya denge sorunları görülebilecek belirtiler arasındadır.
Araknoid kistler beyin çevresindeki farklı bölgelerde gelişebilir. En sık rastlanan yerlerden biri temporal lobun yakınındaki orta kafa çukurudur. Bunun dışında beynin arka bölümlerinde, beyin sapının çevresinde veya iki beyin yarım küresi arasındaki alanlarda görülebilir.
Kistin bulunduğu bölge klinik açıdan önemlidir. Çünkü baskı altında kalan sinir dokusunun görevi, ortaya çıkabilecek belirtileri etkileyebilir. Yerleşim alanları arasında şunlar bulunabilir:
Araknoid kistler oluşum nedenlerine göre primer ve sekonder olarak sınıflandırılabilir. Primer araknoid kistler genellikle doğuştan bulunur. Beyin zarlarının gelişimi sırasında meydana gelen farklılıklarla ilişkilidir.
Sekonder araknoid kistler ise yaşamın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkabilir. Kafa travması, geçirilmiş cerrahi girişimler, enfeksiyonlar veya beyin zarlarını etkileyen bazı hastalıklar sonrasında gelişebilir. Kistin türünün belirlenmesinde hastanın tıbbi öyküsü ile görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir.
Araknoid kistlerin önemli kısmında oluşum süreci anne karnındaki gelişim dönemine dayanır. Araknoid zarın gelişimi sırasında meydana gelen değişiklikler sıvı dolu bir boşluğun oluşmasına yol açabilir. Primer kistlerin doğuştan kabul edilmesinin nedeni budur.
Sonradan gelişen kistlerde ise farklı etkenler rol oynayabilir. Olası nedenler arasında şunlar sayılabilir:
Araknoid kist belirtileri herkeste görülmez. Yakınmaların ortaya çıkması çoğunlukla kistin büyüklüğü, yerleşimi, beyin omurilik sıvısı dolaşımına etkisi ve çevredeki dokular üzerinde baskı oluşturup oluşturmadığıyla ilişkilidir.
Belirti veren kişilerde karşılaşılabilecek yakınmalar şunlardır:
Belirtilerin tek başına araknoid kiste özgü olmadığı unutulmamalıdır. Benzer yakınmalar çok sayıda nörolojik nedenle ortaya çıkabilir.
Çocuklarda araknoid kist bazen herhangi bir belirti oluşturmadan görüntüleme sırasında saptanabilir. Belirti gelişmesi halinde çocuğun yaşı önemlidir. Bebeklerde kafa çevresinde beklenenden hızlı büyüme, huzursuzluk veya kusma gibi bulgular görülebilir.
Daha büyük çocuklarda baş ağrısı, nöbet, denge sorunları, görmeyle ilgili yakınmalar ya da gelişimsel değişiklikler fark edilebilir. Belirtilerin niteliği kistin beyindeki konumuyla yakından ilişkilidir. Çocuğun klinik muayenesi, gelişim değerlendirmesi ve görüntüleme sonuçları birlikte ele alınır.
Araknoid kist bazı kişilerde baş ağrısıyla ilişkili olabilir. Özellikle büyük kistlerin çevredeki dokulara baskı yapması veya beyin omurilik sıvısının dolaşımını etkilemesi halinde baş ağrısı ortaya çıkabilir.
Bununla birlikte baş ağrısı toplumda oldukça yaygın bir şikayettir. MR'da araknoid kist görülmesi, baş ağrısının mutlaka kistten kaynaklandığı anlamına gelmez. Ağrının kistle ilişkisi nörolojik muayene, diğer belirtiler ve görüntüleme bulguları dikkate alınarak değerlendirilir.
Araknoid kist tanısı nörolojik değerlendirme ile görüntüleme yöntemlerinin birlikte kullanılmasıyla konulur. Hekim öncelikle hastanın yakınmalarını, belirtilerin başlangıç zamanını ve tıbbi öyküsünü değerlendirir. Ardından nörolojik muayene yapılabilir.
Görüntüleme sayesinde kistin yeri, büyüklüğü ve çevredeki anatomik yapılarla ilişkisi incelenir. Değerlendirmede özellikle şu unsurlar önem taşır:
Manyetik rezonans görüntüleme, araknoid kistlerin değerlendirilmesinde sık kullanılan yöntemlerden biridir. MR, yumuşak dokuları ayrıntılı göstermesi sayesinde kistin içeriği, sınırları ve çevredeki beyin dokusuyla ilişkisi hakkında bilgi sağlar. Takip gereken kişilerde önceki MR görüntüleriyle karşılaştırma yapılabilir.
Bilgisayarlı tomografi (BT) ise özellikle hızlı değerlendirme gereken klinik tablolar sırasında kullanılabilir. BT görüntüleri kistin bulunduğu alanı ve çevredeki kemik yapıları değerlendirmeye yardımcı olabilir. Hangi görüntüleme yönteminin tercih edileceği hastanın klinik özelliklerine göre belirlenir.
Her araknoid kistin tedavi edilmesi gerekmez. Belirti vermeyen, çevre beyin dokusunda belirgin baskıya yol açmayan ve takip sırasında büyüme göstermeyen kistler yalnızca izlenebilir. Tesadüfen saptanan birçok araknoid kist için cerrahi girişime ihtiyaç duyulmaz.
Tedavi kararı verilirken kistin yalnızca boyutuna bakılmaz. Hastanın belirtileri, kistin yerleşimi, beyin omurilik sıvısı dolaşımına etkisi, nörolojik bulgular ve zaman içerisindeki değişimi birlikte değerlendirilir. Cerrahi gereksinimi kişiye özel olarak belirlenir.
Takip gerektiren araknoid kistlerde klinik değerlendirme ile görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir. Hekim, kistin özelliklerine göre belirli aralıklarla MR kontrolü önerebilir. Kontrol sıklığı her hasta için aynı değildir.
Takip sürecinde temel amaç kistin boyutunda değişiklik olup olmadığını ve yeni nörolojik belirtilerin gelişip gelişmediğini değerlendirmektir. Önceki görüntülerle yeni incelemelerin karşılaştırılması büyümenin saptanmasına yardımcı olur.
Belirti oluşturan, çevre dokular üzerinde belirgin baskıya yol açan veya beyin omurilik sıvısının dolaşımını etkileyen bazı araknoid kistlerde cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Operasyonun amacı kistin oluşturduğu basıncı azaltmak ve sıvının daha uygun biçimde dolaşmasını sağlamaktır.
Kullanılabilecek başlıca cerrahi yöntemler şunlardır:
Fenestrasyon, kist duvarında açıklık oluşturularak kist içindeki sıvının doğal beyin omurilik sıvısı alanlarına geçmesinin amaçlandığı cerrahi yöntemdir. İşlem uygun hastalarda endoskopik veya açık cerrahi teknikle gerçekleştirilebilir.
Şant uygulamasında ise kist içindeki sıvının başka bir vücut boşluğuna aktarılması için ince bir tüp sistemi yerleştirilir. Kistoperitoneal şantta sıvı karın boşluğuna yönlendirilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna kistin anatomik konumu ile hastanın klinik gereksinimleri değerlendirilerek karar verilir.
Araknoid kist ameliyatı nöroşirürjik bir girişimdir ve uygulanacak yönteme göre farklı riskler taşıyabilir. Risk düzeyi kistin bulunduğu bölge, hastanın genel sağlık özellikleri ve cerrahi tekniğe bağlı olarak değişebilir.
Ameliyatla ilişkili olası riskler arasında şunlar bulunabilir:
Cerrahinin olası yararları ile riskleri hasta özelinde değerlendirilir. Ameliyat kararı nörolojik bulgular ve radyolojik incelemeler dikkate alınarak verilir.
6 dk
Bu metni yararlı buldunuz mu?
Beyin ve Sinir Cerrahisi
Medikal Teknolojiler
“Hibrit ameliyathane” tanım olarak gelişmiş tıbbi görüntüleme sistemleri ve tıbbi cihazların aynı anda kullanılabildiği yeni konsept ameliyathane odaları için kullanılmaktadır.
Beyin ve Sinir Cerrahisi
Prof. Dr. Ahmet Hilmi Kaya
Beyin ve Sinir Cerrahisi
Uzm. Dr. Tahir Mammadzada
Öne Çıkan Kanser Yazıları
Kişisel Verilerin İşlenmesi: Kimlik, iletişim, sağlık ve pazarlama bilgilerimin, ASM Anadolu Sağlık Merkezi A.Ş. tarafından yürütülecek pazarlama faaliyetlerinin planlanması ve tıbbi ihtiyaçlarıma ve alışkanlıklarıma göre özelleştirilmesi ile bana özel kampanyalar oluşturulması amacıyla işlenmesini kabul ediyorum.
Ticari Elektronik İleti: ASM Anadolu Sağlık Merkezi A.Ş. tarafından kimlik ve iletişim bilgilerimin, tercih ettiğim iletişim kanalı üzerinden bana reklam, promosyon, kampanya ve benzeri ticari elektronik iletilerin gönderilmesi amacıyla işlenmesi ve bununla sınırlı olarak hizmet alınan tedarikçilerle paylaşılmasını kabul ediyorum.