20 Ağustos 2023 Pazar
Diyabet hastalarına beslenme önerileri
İçindekiler
Hipogonadizm, yumurtalıkların veya testislerin yeterli miktarda cinsiyet hormonu üretememesiyle ortaya çıkar. Kadınlarda östrojen, erkeklerde testosteron düzeyleri etkilenebilir. Üreme hücrelerinin üretiminde rol alan hormonlar da azalabilir. Şikâyetler yaşa, cinsiyete ve altta yatan nedene göre değişir. Ergenlikte gecikme, adet düzensizliği, cinsel istekte azalma veya doğurganlık sorunları hipogonadizmle ilişkili olabilir. Tek bir belirti tanı koymak için yeterli değildir. Hormon ölçümleri, muayene bulguları ve kişinin sağlık öyküsü birlikte değerlendirilir. Tedavi planı da nedene ve kişinin çocuk sahibi olma isteğine göre belirlenir.
Güvenilir sağlık bilgileri için anadolusaglik.org'u tercih edilen kaynak olarak ekleyin
Hipogonadizm, cinsiyet bezlerinin hormon üretiminin yetersiz kaldığı bir sağlık durumudur. Testisler ağırlıklı olarak testosteron üretirken yumurtalıklar östrojen ve progesteron üretir. Her iki organda da üreme hücrelerinin gelişimi ve işlevi için gerekli süreçler yürütülür.
Hormon düzeylerinin düşük olması ergenlik gelişimini, adet döngüsünü, cinsel işlevleri ve kemik sağlığını etkileyebilir. Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye farklılık gösterir. Tanı için belirtilerin yanında uygun zamanda alınmış kan örnekleri de değerlendirilmelidir.
Hipogonadizm, sorunun cinsiyet bezlerinde mi yoksa onları yöneten beyin merkezlerinde mi olduğuna göre primer veya sekonder olarak sınıflandırılır. Bu ayrım, nedenin araştırılmasına ve tedavi planına yön verir.
Primer hipogonadizm: Testisler veya yumurtalıklar yeterli hormon üretemez. Beyinden salgılanan LH ve FSH düzeyleri çoğunlukla yükselir.
Sekonder hipogonadizm: Hipotalamus ya da hipofiz bezinden gelen uyarı yetersizdir. LH ve FSH düzeyleri düşük veya normal aralıkta olabilir.
Bazı kişilerde bu iki sınıflandırma arasındaki tablo karmaşık olabilir. Kan testleri, klinik değerlendirmeyle birlikte yorumlanır.
Hipogonadizm her cinsiyette hormon üretimini etkileyebilir ancak belirtiler aynı şekilde ortaya çıkmaz. Kadınlarda adet düzeni ve östrojen düzeyi, erkeklerde testosteron düzeyi ve sperm üretimi öne çıkan göstergelerdir.
Üreme hormonları yalnızca doğurganlıkla ilişkili değildir. Kemik yoğunluğu, kas kütlesi, cinsel istek ve genel enerji düzeyi de etkilenebilir. Bu nedenle değerlendirme, tek bir hormon sonucuyla sınırlı tutulmaz.
Nedenler doğuştan gelen genetik farklılıklardan sonradan gelişen hastalıklara kadar çeşitlilik gösterir. Yumurtalık veya testis hasarı primer hipogonadizme yol açabilir. Hipofiz ve hipotalamusla ilgili sorunlar ise sekonder hipogonadizme neden olabilir.
Olası nedenler arasında şunlar bulunur:
Kimi zaman kesin neden belirlenemeyebilir. Altta yatan etkenin saptanması, özellikle doğurganlığı korumaya yönelik kararlar için önemlidir.
Erkeklerde belirtiler, testosteron düşüklüğünün hangi yaşta başladığına ve ne kadar sürdüğüne göre değişir. Ergenlik öncesinde başlayan hormon eksikliği, ergenlik gelişiminin gecikmesine yol açabilir. Erişkinlikte gelişen hipogonadizm ise cinsel işlevleri ve vücut bileşimini etkileyebilir.
Sık görülebilen belirtiler şunlardır:
Bu belirtiler başka sağlık sorunlarında da görülebilir. Değerlendirme, kan testleri ve muayene ile yapılır.
Kadınlarda hipogonadizm, östrojen üretiminin azalması veya yumurtalık işlevlerinin yetersiz kalmasıyla ilişkili olabilir. Adet görmeye başlama yaşı, adet düzeni ve menopoz dönemi değerlendirmede önem taşır.
Olası belirtiler arasında adetlerin seyrekleşmesi veya kesilmesi, sıcak basması, gece terlemesi, vajinal kuruluk ve cinsel istekte azalma yer alır. Östrojen düşüklüğü kemik yoğunluğunu da etkileyebilir. Adet düzensizliği veya erken yaşta menopoz belirtileri varsa altta yatan neden araştırılmalıdır.
Çocuklarda hipogonadizm her zaman erken yaşta belirgin olmayabilir. Ergenlik döneminde gelişimin başlamaması veya beklenen hızda ilerlememesi, değerlendirme gerektiren bulgulardandır. Tanı yaşı ve ergenlik belirtilerinin seyri önemlidir.
Ergenlikte görülebilecek belirtiler şunlardır:
Ergenlik gelişimi geniş bir yaş aralığında başlayabilir. Gecikme şüphesinde büyüme eğrisi, muayene ve gerekli hormon testleri birlikte değerlendirilir.
Hipogonadizm, yumurta veya sperm üretimini bozarak doğurganlığı etkileyebilir. Erkeklerde sperm üretimi için testosteronun yanı sıra beyin kaynaklı LH ve FSH hormonları da gereklidir. Kadınlarda yumurtalıkların hormon üretimi ve yumurtlama işlevi etkilenebilir.
Doğurganlık üzerindeki etki, hipogonadizmin türüne ve nedenine bağlıdır. Testosteron tedavisi bazı erkeklerde belirtileri hafifletse de sperm üretimini baskılayabilir. Çocuk sahibi olma planı bulunan kişilerin tedavi öncesinde bu konuyu hekimle paylaşması önem taşır.
Tanı sürecinde belirtiler, sağlık öyküsü, fizik muayene ve hormon testleri birlikte ele alınır. Hormon düzeyleri gün içinde değişebildiğinden, özellikle testosteron ölçümünün uygun saatlerde ve gerekirse birden fazla kez yapılması istenebilir.
Hekim, bulgulara göre ek incelemeler planlayabilir. Bunlar arasında hipofiz hormonları, demir düzeyleri, genetik testler veya görüntüleme yöntemleri bulunabilir. Kadınlarda adet döngüsünün hangi döneminde test yapıldığı da sonuçların yorumlanmasını etkileyebilir.
Testosteron ve östrojen ölçümleri, cinsiyet bezlerinin hormon üretimi hakkında bilgi verir. LH ve FSH ise beyin merkezlerinden yumurtalık veya testislere gönderilen uyarıları gösterir. Sonuçlar yaş, cinsiyet, belirtiler ve testin yapıldığı zaman dikkate alınarak yorumlanır.
Genel değerlendirme şu örüntülere dayanabilir:
Laboratuvarların referans aralıkları farklılık gösterebilir. Sonuçlar, kişinin klinik bulgularıyla birlikte hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Tedavi, hipogonadizmin nedenine, yaşa, belirtilere ve çocuk sahibi olma isteğine göre düzenlenir. Altta yatan bir hastalık varsa öncelikle o hastalığa yönelik değerlendirme yapılır. Hormon eksikliğinin yerine konması her kişi için uygun olmayabilir.
Testosteron tedavisi erkeklerde farklı formlarda uygulanabilir. Kadınlarda östrojen tedavisi, kişinin sağlık durumuna ve rahim varlığı gibi etkenlere göre planlanır. Doğurganlık hedefi olan kişilerde hormon tedavisi seçimi ayrıca ele alınır; bazı durumlarda yumurtlama veya sperm üretimini destekleyen farklı tedaviler değerlendirilebilir.
Hormon tedavisi uygun kişide eksik hormonun yerine konmasına yardımcı olabilir. Belirtilerde iyileşme, kemik sağlığının desteklenmesi ve ergenlik gelişiminin başlatılması olası yararlar arasındadır. Etki, tedavinin türüne ve eksikliğin nedenine göre değişir.
Tedavinin riskleri kullanılan hormona, doza ve kişinin sağlık geçmişine bağlıdır. Testosteron tedavisi sperm üretimini baskılayabilir; bazı kişilerde kan değerleri veya prostat sağlığı açısından takip gerekebilir. Östrojen içeren tedavilerin de kişisel risk profili değerlendirilerek planlanması gerekir. Tedavi sırasında düzenli kontroller ve laboratuvar izlemi önemlidir.
Hipogonadizmin kalıcı olup olmadığı altta yatan nedene bağlıdır. Genetik veya gonad hasarına bağlı bazı biçimler uzun süreli olabilir. İlaçlara, geçici hastalıklara veya düzeltilebilir bazı etkenlere bağlı hormon düşüklüğü ise neden ortadan kalkınca iyileşebilir.
Tanıdan sonra hormon düzeyleri ve belirtiler belirli aralıklarla izlenir. Tedavinin süresi, yanıt ve sağlık hedefleri doğrultusunda hekim tarafından belirlenir.
6 dk
Bu metni yararlı buldunuz mu?
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
Prof. Dr. İlhan Tarkun
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
Uzm. Dr. Sibel Temiz
Öne Çıkan Kanser Yazıları
Kişisel Verilerin İşlenmesi: Kimlik, iletişim, sağlık ve pazarlama bilgilerimin, ASM Anadolu Sağlık Merkezi A.Ş. tarafından yürütülecek pazarlama faaliyetlerinin planlanması ve tıbbi ihtiyaçlarıma ve alışkanlıklarıma göre özelleştirilmesi ile bana özel kampanyalar oluşturulması amacıyla işlenmesini kabul ediyorum.
Ticari Elektronik İleti: ASM Anadolu Sağlık Merkezi A.Ş. tarafından kimlik ve iletişim bilgilerimin, tercih ettiğim iletişim kanalı üzerinden bana reklam, promosyon, kampanya ve benzeri ticari elektronik iletilerin gönderilmesi amacıyla işlenmesi ve bununla sınırlı olarak hizmet alınan tedarikçilerle paylaşılmasını kabul ediyorum.