Katarakt Nedir? Katarakt Belirtileri ve Tedavisi

Katarakt kelimesinin kökeni Yunanca “katarraktes” ve Latince “cataracta” sözcüklerine dayanmaktadır. Demir parmaklık anlamına gelen katarakt terimi göz merceğindeki sorunlara bağlı olarak açığa çıkan göz hastalığını ifade etmektedir. Katarakt hastalığı gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkeler başta olmak üzere körlüğe en sık sebep olan hastalıklardan biridir. Gözde bulunan lensin saydamlığının azalması ile matlaşması sonucu katarakt hastalığı açığa çıkmaktadır. Katarakt hastalığının farmakolojik bir tedavisi bulunmamaktadır. Tek tedavi yöntemi ameliyattır. Sıklıkla ileri yaşlarda açığa çıkan bu problemin tedavisi için saydamlığını kaybeden lens operasyonla çıkarılır ve yerine yapay bir göz içi lens yerleştirilir. Katarakt ameliyatının tarihi çok eski dönemlere dayanmaktadır. Teknolojinin ilerlemesi ile ameliyat uygulamaları da gelişmiş ve komplikasyonlar oldukça azalmıştır.

Katarakt Nedir?

Katarakt, tek gözde ya da her iki gözde açığa çıkan göz merceğinin içinde, üzerinde veya kapsül kısmında oluşan bulanıklık ve opaklaşma ile karakterize bir göz hastalığıdır. İlerleyici bir hastalık olan katarakt, doğuştan veya sonradan kazanılan şeklinde 2 tipte olabilmektedir. 

Doğuştan sahip olunan katarakta konjenital katarakt, sonradan açığa çıkan katarakta ise senil katarakt adı verilmektedir. Kataraktın oluşumunda birden fazla faktör ve mekanizmanın etkili olduğu düşünülmektedir fakat bu mekanizmalar tam olarak tanımlanmamıştır. Göz yakını görebilmek için akomodasyon adı verilen uyum sürecini gerçekleştirmektedir. İlerleyen yaşla beraber akomodatif gücün azaldığı ve buna bağlı lenste kalınlaşmalar meydana geldiği düşünülmektedir. 

Katarakt Belirtileri Nelerdir?

Kataraktın derecesine göre kişide görülen semptomlar değişmektedir. Görmede önemli sıkıntılara sebep olan katarakt hastalığının belirtileri arasında şunlar yer almaktadır: 

• Hem uzağı hem de yakını görmede zorluk, 
• Işığa karşı hassasiyet, 
• Havanın açık ve güneşli olduğu günlerde görmede azalma, 
• Renklerin kavranmasında zorluk yaşama, renklerde cansızlaşma, 
• Bulanık görüntü, 
• Gözlerde yorgunluk ve ağrı, baş ağrısı 
• Gözlük derecesinin sürekli değişiklik göstermesi, 
• Karanlık ortamlarda görüş düzeyinin azalması, 
• Görmede derinlik ve boyutlanmanın  kaybolması, 
• Araç kullanırken zorluk çekme, 
• Kitap okurken güçlü ışık kaynağına ihtiyaç duyma, 
• Çift görme. 

Katarakt Nedenleri Nelerdir?

Kataraktın açığa çıkış mekanizmaları kesin olarak belirlenememiştir. Fakat kataraktın oluşumunda bazı risk faktörlerinin etkili olabileceği düşünülmektedir. Kataraktın risk faktörleri arasında şunlar yer almaktadır: 

• Yaş: Kataraktın oluşumunda yaşın önemli bir etken olduğu düşünülmektedir. Yaş, katarakt oluşumunda en önemli risk faktörüdür. İleri yaşlardaki kişilerde katarakt genç kişilere kıyasla daha fazla görülmektedir. 
• Cinsiyet: Kataraktın görülme sıklığı kadınlarda erkeklerden daha fazladır. Buna sebep olan faktörün ise menopozla beraber azalan östrojen seviyesinin olduğu düşünülmektedir. 
• Şeker hastalığı: Şeker hastalığı vücutta pek çok doku ve organı etkileyen metabolik bir hastalıktır. Etkilenen organlar arasında göz de yer almaktadır. Uzun yıllardır şeker hastalığına sahip olan kişilerde kataraktın daha sık görüldüğü bilinmektedir. 
• Vitamin eksiklikleri: A vitamini, niasin, C vitamini, E vitamini gibi vitaminlerdeki eksikliklerin katarakt gelişiminde rol oynadığı düşünülmektedir. Aynı zamanda çinko, bakır, selenyum gibi mineraller de göz sağlığını desteklemektedir ve yeterli miktarda alınmadıklarında katarakt dahil birçok göz hastalığının oluşmasına yol açabilmektedirler. 
• Genetik yatkınlık: Katarakt hastalığında aile öyküsünün bulunmasının hastalığa yakalanma riskini arttırdığı bilinmektedir. 
• İlaçlar: Steroid grubu gibi bazı ilaçların kullanımının katarakt oluşumuna zemin hazırladığı bilinmektedir. 
• Radyasyona maruziyet: UV ışınlarına maruz kalmanın sonradan oluşan kataraktı tetiklediğine dair birçok çalışma bulunmaktadır. Mesleki sebeplerden dolayı radyasyon ile maruziyeti fazla olan teknikerler ile tedavi gören kanser hastalarında kataraktın gelişme riski yüksek olabilmektedir.  

Katarakta Ne İyi Gelir?

Katarakt hastalığının ilerlemesini yavaşlatacak bazı yaşam tarzı değişiklikleri mevcuttur. Bunlar şu şekildedir: 

• Vitamin bakımından zengin sebze ve meyve ağırlıklı beslenme,  
• Omega-3, A vitamini, lutein, koenzim-Q 10 gibi içeriğe sahip göz sağlığını destekleyen takviyelerin kullanımı, 
• Gözleri gün ışığından korumak için şapka ve gözlük kullanma, 
• Beslenmede balık başta olmak üzere deniz ürünlerine yer vermek. 

Katarakt Nasıl Tedavi Edilir?

Katarakt hastalığının ilaçla ya da beslenme değişiklikleri ile tedavisi mümkün değildir. Tedavide tek çözüm cerrahi operasyondur. Hangi cerrahi yöntemin uygulanacağına hastanın psikolojik ile fizyolojik özelliklerine bakılarak ve kataraktın ne kadar ilerlediğine bağlı olarak karar verilmektedir. Kataraktın henüz ilerlememiş erken dönemlerinde gözlük kullanmak kişinin gündelik faaliyetlerini sürdürmesini sağlamaktadır fakat bu semptomatik bir uygulamadır. Gözlük kullanımının herhangi bir tedavi edici etkinliği bulunmamaktadır. Gelişen teknolojiyle beraber oldukça sık ve güvenle uygulanan katarakt ameliyatlarının komplikasyonları da oldukça azalmıştır. Katarakt ameliyatında asıl hedef saydamlığını kaybetmiş opaklaşmış lensin çıkarılıp yerine sağlam göz içi lensin yerleştirilmesidir. 

Katarakt Ameliyatı

Katarakt tedavisi sadece cerrahi müdahale ile yapılmaktadır. Bu cerrahi işlemler dünya çapında göze en çok uygulanan işlemlerden biridir. Katarakt ameliyatı yapılmadan önce lokal veya genel anestezi uygulanmaktadır. Çocuklarda sıklıkla genel anestezi tercih edilirken yetişkinlerde ise göze yapılan iğne ya da kullanılacak damla vasıtasıyla lokal anestezi uygulanmaktadır. Anestezi yönteminin seçilmesinde hastanın uyum yeteneği göz önünde bulundurulmaktadır.  

Hastanın anestezi etkisi altına girmesi sağlandıktan sonra uygulanacak cerrahi yönteme yönelik göze kesi atılmaktadır. Merceğin ön kısmı açıldıktan sonra kataraktlı kısmın tamamı veya bir kısmı dışarı çıkarılır. Kataraktlı kısım çıkarıldıktan sonra geriye sadece mercek zarı bırakılır. Hastanın yaşı, gözün sağlık durumu ve yapılacak ameliyatın çeşidine bağlı olarak yeni mercek yerleştirme işlemi yapılmaktadır. 1 yaşın altındaki bebek hastalarda yeni merceğin yerine konulması işlemi yapılmamaktadır. Bazı durumlarda ise merceğin yerleştirilmesi ameliyatın gidşatına ve başarısına göre ertelenebilmektedir. Yerleştirilecek olan merceğin özellikleri de yine gözün yapısına ve sağlık durumuna bağlı olarak göz duvarına dikilmeyi gerektiren, irise tutturulan gibi farklı şekillerde olabilmektedir.  

Ameliyatın başarılı geçmesi kadar ameliyattan sonraki süreç de katarakt tedavisini etkilemektedir. Ameliyat gerçekleştirilen göz operasyon sonrasında bandajla kapatılmaktadır. Gözün dış enfeksiyon faktörlerine karşı açık hale gelmesinden dolayı bu bandaj doktora danışmadan çıkarılmamalıdır. Yine ameliyat sonrasında göz sert hareketlerle müdahale edilmemeli ovuşturmaktan kaçınılmalıdır. Ameliyattan sonra hastanede kalma süresine doktor tarafından karar verilmektedir. Herhangi bir ilaç kullanılırken doktora danışılmalı kafaya göre ilaç kullanımından kaçınılmalıdır. Yüz yıkama, duş alma, egzersiz yapma gibi faaliyetlerde bulunmadan önce doktor onayı alınmalıdır. Katarakt ameliyatından sonra bir daha katarakt oluşumu gözlenmez. Fakat merceğin içine yerleştirildiği zarda kalınlaşma meydana gelebilmektedir. Bu durum toplumda “ikincil katarakt” olarak adlandırılsa da tam bir katarakt durumu değildir. 

Katarakt Nasıl Önlenir?

Kataraktı tam olarak önlemek mümkün olmasa da uygulanacak bazı tedbirler koruma sağlayabilmektedir. Katarakt hastalığını önlemede etkisi olduğu düşünülen uygulamalar arasında şunlar yer almaktadır: 

• Gözleri mümkün olduğunca güneş ışığından korumak,  
• Güneşli günlerde güneş gözlüğü kullanmak, 
• Balık ve deniz ürünlerinden zengin bir beslenme düzeni oluşturmak, 
• Besin tüketiminde yeşil sebzelere ağırlık vermek, 
• İmmün sistemi baskılayan kortizon gibi ilaçları acil durum ve doktor tavsiyesi dışında dışında kullanmamak 
• Göz darbeleri ve travmalarına karşı tedbirli davranmak. 

Özellikle ileri yaşlarda göz sağlığını ciddi etkilediği için yaşam konforunu da olumsuz etkileyen katarakt ortaya çıkmadan önce muayenelerin yapılması, uzman doktor gözetimi çok önemlidir. Böylece isk altındaki hastalar sorun meydana gelmeden bilinçli olabilir veya bu sorunu yaşayan hastalar yeterli donanım ve tecrübe ile sağlığına kavuşabilir. Siz de rutin göz muayenelerini göz hastalıklarından korunmak adına ihmal etmeyiniz.