Lösemi (Kan Kanseri) Nedir? Lösemi Belirtileri Nelerdir?

Halk arasında kan kanseri olarak bilinen Lösemi, kemik iliğinde oluşan anormal beyaz kan hücrelerinin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla karakterize bir hastalıktır. Bu anormal hücreler, sağlıklı kan hücrelerinin üretimini engelleyerek bağışıklık sistemini zayıflatır. Böylece enfeksiyon riski artar. Ayrıca vücutta kan dolaşımı bozulur. Dolaşımın bozulması da ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Her yaş grubunda görülebilen Lösemi, farklı alt türleriyle kendini gösterir.

Lösemi (Kan Kanseri) Nedir?

Lösemi, kan kanserleri için kullanılan genel bir terimdir. Bu terim, akut lenfositik lösemi (ALL), akut myeloid lösemi (AML), kronik lenfositik lösemi (CLL) ve kronik myeloid lösemi (CML) dahil olmak üzere tüm lösemi türleri için geçerlidir. Lösemi, kemik iliği adı verilen çoğu kemiğin merkezini oluşturan yumuşak, süngerimsi dokuda başlar. Kemik iliği, farklı işlevler gerçekleştiren birkaç tür kan hücresi üretir:

• Enfeksiyonla savaşan beyaz kan hücreleri
• Akciğerlerden vücudun geri kalanına oksijen taşıyan kırmızı kan hücreleri
• Kanamayı durduran pıhtıları oluşturan trombositler

Lösemi hastalarında kemik iliği büyük miktarda anormal kan hücresi üretir. Bu da sağlıklı hücrelerin önemli işlerini yapmasını zorlaştırır. Zamanla kanserli hücreler vücuttaki diğer organlara ve dokulara da yayılabilir. Lösemi hücreleri genellikle olgunlaşmamış beyaz kan hücreleridir. Lösemi terimi, Yunanca "beyaz" (leukos) ve "kan" (haima) kelimelerinden gelir. Diğer kanserlerden farklı olarak lösemi genellikle röntgen ve bilgisayarlı tomografi gibi görüntüleme testlerinde görülen bir kitle oluşturmaz. Löseminin birçok türü vardır. Bazıları çocuklarda bazıları ise yetişkinlerde daha yaygındır.

Lösemi (Kan Kanseri) Neden Olur?

Akut löseminin nedeni bilinmez. Ancak yoğun radyasyona maruz kalma, T-Hücreli lösemi virüsü gibi virüsler lösemi riskini artırır. Kronik myeloid lösemi teşhisi konulan çoğu kişide ise Philadelphia kromozomu adı verilen anormal bir kromozom bulunur. Bunların yanı sıra löseminin bazı kan hücreleri genetik materyallerinde veya DNA'larında değişiklikler edindiğinde meydana geldiği düşünülmektedir. Bir hücrenin DNA'sı, hücreye ne yapması gerektiğini söyleyen talimatları içerir. Normalde, DNA hücreye belirli bir oranda büyümesini ve belirli bir zamanda ölmesini söyler. Lösemide, mutasyonlar kan hücrelerine büyümeye ve bölünmeye devam etmesini söyler. Bu olduğunda, kan hücresi üretimi kontrolden çıkar. Zamanla, bu anormal hücreler kemik iliğindeki sağlıklı kan hücrelerini sıkıştırabilir ve daha az sağlıklı beyaz kan hücresi, kırmızı kan hücresi ve trombosite yol açarak löseminin belirti ve semptomlarına neden olabilir.

Lösemi (Kan Kanseri) Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler, lösemi türüne bağlı olarak değişiklik gösterir. Örneğin kronik bir lösemi türünüz varsa erken evrelerde fark edilebilir belirtileriniz olmayabilir. Ancak genel kabul edilen lösemi belirtileri ve semptomları şunlardır:

• Yorgunluk
• Ateş
• Gece terlemeleri
• Sık yaşanan enfeksiyonlar
• Nefes darlığı
• Soluk ten
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kemik/eklem ağrısı veya hassasiyeti
• Sol taraftaki kaburgaların altında ağrı ve dolgunluk hissi
• Boyunda, koltuk altında, kasıklarda ya da midede şişmiş lenf düğümleri
• Büyümüş dalak ya da karaciğer .
• Burun ve diş eti kanaması,
• Ciltte küçük kırmızı noktalara benzeyen döküntü
• Koyu cilt lekeleri de dahil olmak üzere kolayca morarma ve kanama

Lösemi (Kan Kanseri) Türleri Nelerdir?

Lösemi türleri akut ve kronik olarak iki kategoriye ayrılır. Ayrım, hangi kan hücrelerinin dahil olduğuna ve anormal hücrelerin ne kadar hızlı çoğaldığına dayanır. Akut lösemi hızla gelişir ve kötüleşirken, kronik lösemi yavaş gelişir ve zamanla kötüleşir. Birkaç farklı lösemi türü vardır. Her birinin farklı tedavi seçenekleri ve prognozları vardır. Lösemi türleri şöyle sıralanabilir:

• Akut Lenfositik Lösemi (ALL): Akut lenfoblastik lösemi olarak da bilinen ALL, hızlı ilerler ve tedavi edilmezse sadece birkaç ay içinde ölümcül hale gelir. Kemik iliğinde başlar ve lenfositler adı verilen beyaz kan hücrelerini etkiler.
• Akut Myeloid Lösemi (AML): AML, olgunlaşmamış myeloid hücrelerde gelişir. Bu lösemi türü genellikle, çocuklar veya 60 yaşın altındakiler kadar tedaviye iyi yanıt vermeyen yaşlı yetişkinleri etkiler.
• Kronik Lenfositik Lösemi (KLL): Yetişkinlerde en sık görülen lösemi olan KLL, lenfositlerde gelişir. Yavaşça büyür. Genellikle ilk birkaç yıl boyunca hiçbir belirti göstermez. Anormal hücreler biriktikçe, sonunda kan dolaşımına karışır ve lenf düğümlerine, karaciğere, dalağa ve vücudun diğer bölgelerine yayılır. Bu, KLL ve diğer kronik lösemilerin akut lösemilere göre teşhis ve tedavisini daha zor hale getirir. Tipik olarak KLL, B hücreli lenfositlerde başlar Lösemi teşhislerinin yaklaşık %25'i, neredeyse her zaman yaşlı yetişkinleri etkileyen bir tür KLL'dir.
• Kronik Myeloid Lösemi (KML): Kronik miyeloid lösemi olarak da bilinen KML, olgunlaşmamış myeloid hücreleri etkiler. Bu hücrelerde, genetik bir değişiklik BCR-ABL adı verilen anormal bir gen üretir. Bu değişiklik hücreleri KML hücrelerine dönüştürür. Bu hücreler çoğalır ve birikir. Sonunda kemik iliğinden kan dolaşımına ve ardından dalağa ve vücudun diğer bölgelerine dökülür. KML genellikle yavaş büyür. Vakaların %90'ından fazlasında doktorlar, hastalığı kronik faz adı verilen erken evresinde yakalar.
• Kronik Miyelomonositik Lösemi (CMML): Anormal beyaz kan hücrelerinin, özellikle monositlerin aşırı üretilmesinden kaynaklanır. Sağlıklı monositler vücudu bakterilere karşı korumaya yardımcı olur. CMML'de monosit sayısı anormal derecede yüksektir. Bu da genel beyaz kan hücresi sayısının çok yüksek olmasına neden olur. Bu durum, dalak büyümesine de neden olabilir.

Çocuklarda teşhis edilen lösemilerin çoğu akuttur. Kronik lösemiler çocuklarda çok daha nadir görülür. Özellikle çocuklarda en sık görülen lösemi olan ALL, çocukluk çağı teşhislerinin yaklaşık %75'ini oluşturur. Gerisi çoğunlukla AML'dir. Nadir durumlarda, çocuklarda karma soydan lösemi olabilir. Bu kanser hem AML hem de ALL'nin özelliklerini taşır.

Lösemi (Kan Kanseri) Nasıl Teşhis Edilir?

Lösemiyi düşündüren belirti veya semptomlarınız varsa doktorlar, semptomlar başlamadan önce rutin bir kan testinde kronik lösemi bulabilir. Bunun için doktor, löseminin fiziksel belirtilerini arar. Ardından kan testiyle anormal düzeyde kırmızı veya beyaz kan hücresi veya trombosit olup olmadığını belirleyebilir. Kan testi lösemi hücrelerinin varlığını da gösterebilir. Ancak tüm lösemi türleri lösemi hücrelerinin kanda dolaşmasına neden olmaz. Bazen lösemi hücreleri kemik iliğinde kalır. Bunun için doktor kalça kemiğinden bir kemik iliği örneği çıkarma prosedürünü önerebilir. Kemik iliği uzun, ince bir iğne kullanılarak çıkarılır. Örnek, lösemi hücrelerini aramak için bir laboratuvara gönderilir. Lösemi hücrelerinin özel testleri, tedavi seçeneklerini belirlemek için kullanılan belirli özellikleri ortaya çıkarabilir.

Lösemi (Kan Kanseri) Tedavisi

Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, lösemi türü ve kanserin merkezi sinir sistemi de dahil olmak üzere vücudun diğer bölgelerine yayılıp yayılmadığı gibi birçok faktöre bağlı olarak planlanır. Lösemi tedavisi için seçeneklerin arasında kemoterapi, hedefli terapi, radyasyon tedavisi, kemik iliği nakli, immünoterapi ve CAR-T hücre terapisi gibi yöntemler yer alır. Kemoterapi, lösemi için yaygın olarak kullanılan bir ilaç tedavisidir. Kanser hücrelerini hedef alan güçlü kimyasallar içerir. Hedefli tedavi, kanser hücrelerindeki belirli anormalliklere odaklanarak onların ölümüne yol açar. Radyasyon tedavisi ise lösemi hücrelerine zarar vermek için yüksek enerjili ışınlar kullanır. Bazen de kemik iliği nakline hazırlık olarak uygulanır.

Kemik iliği nakli, hastalıklı kemik iliğini sağlıklı kök hücrelerle değiştirerek bağışıklık sistemini yeniden oluşturmayı amaçlar. Tedavi yöntemleri arasında yer alan immünoterapi, hastanın bağışıklık sistemini güçlendirerek kanser hücrelerine saldırmasına yardımcı olur. Ayrıca, CAR-T hücre terapisi gibi bağışıklık hücrelerinin genetik mühendislik ile kanserle savaşmak üzere modifiye edilmesi de belirli lösemi türlerinde tedavi seçeneği olarak kullanılır.