Çiçek hastalığı, insanlık tarihinin en yıkıcı salgın hastalıklarından biri olarak kabul edilir. Yüzyıllar boyunca kıtaları aşan salgınlara yol açmış, milyonlarca insanın yaşamını yitirmesine ve hayatta kalanlarda kalıcı izler bırakmasına neden olmuştur. Yüksek ateşle başlayan, tüm vücuda yayılan karakteristik döküntülerle seyreden bu hastalık, toplumların sosyal ve ekonomik yapısını da derinden etkilemiştir. Tıp tarihinin seyrini değiştiren çiçek hastalığı, modern aşılama çalışmalarının doğuşuna da öncülük etmiştir.
Variola virüsü ile bulaşan hastalıktır. Tarih boyunca insanlığı derinden etkilemiştir. Son derece bulaşıcı ve ölümcül olabilen bir enfeksiyon hastalığıdır. İlk kayıtları binlerce yıl öncesine dayanan bu hastalık, özellikle Orta Çağ’dan 20. yüzyıla kadar dünya genelinde büyük salgınlara neden olmuş, milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine yol açmıştır. Hastalık yalnızca fiziksel etkileriyle değil, toplumların demografik yapısını değiştirmesi, savaşların seyrini etkilemesi ve sağlık sistemlerinin gelişiminde belirleyici rol oynamasıyla da dikkat çeker. Dünya Sağlık Örgütü’nün yürüttüğü küresel aşılama programları sayesinde çiçek hastalığı 1980 yılında dünya üzerinden tamamen yok edilmiş (eradike edilmiş) ilk ve tek insan hastalığı olarak tarihe geçmiştir.
Çiçek hastalığına, Orthopoxvirus ailesine ait Variola virüsü neden olur. Virüs yalnızca insanlarda hastalık yapar ve hayvan rezervuarı bulunmaz. Bu durum, hastalığın tamamen yok edilebilmesini mümkün kılan en önemli faktörlerden biridir.
Virüsün bulaşma yolları geçmişte şu şekildeydi:
Virüs vücuda girdikten sonra üst solunum yollarından lenf sistemine yayılır. Burada çoğaldıktan sonra kana karışarak tüm vücuda dağılırdı. Bu sistemik yayılım, hastalığın ağır seyretmesine ve çoklu organ etkilenmesine neden olurdu.
Çiçek hastalığı belirtileri genellikle ani ve şiddetli başlar. Hastalık, belirgin evreler halinde ilerler ve her evrede farklı klinik bulgular yaşanır. Erken evre döküntüler ortaya çıkmadan önce görülür. Grip benzeri belirtilerle karakterizedir. 39-40°C’ye varan yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, bel ve sırt ağrıları görülür. Yoğun halsizlik, bitkinlik, bulantı, kusma, ışığa hassasiyet de yaşanabilir. Ateşten birkaç gün sonra ağız içinde başlayan lezyonlar hızla yüz, saçlı deri, kollar ve bacaklar, avuç içi, ayak tabanlarına yayılır. Döküntüler sırasıyla kırmızı lekeler, kabarcıklar, irin dolu püstüller, kabuklanma evrelerinden geçer. Bu süreçte lezyonlar sert, derin ve ağrılıdır. Kabuklar döküldükten sonra ciltte kalıcı izler, pigment değişiklikleri, bazı vakalarda görme kaybı oluşabilir.
Çiçek hastalığı hafif seyreden, evde dinlenerek atlatılabilen bir enfeksiyon değildir. Hastalığın seyri boyunca bağışıklık sistemi virüsle savaşırken ciddi komplikasyonlar gelişebilirdi. Geçmişte hastalık ya bağışıklık kazanılarak ya da ne yazık ki ölümle sonuçlanırdı. Sağ kalan bireylerde ömür boyu bağışıklık oluşurdu.
Çiçek hastalığı aktif olduğu dönemlerde kesin bir antiviral tedaviye sahip değildi. Tedavi daha çok destekleyici bakım üzerine kuruluydu. Uygulanan yöntemler şu şekilde olmuştur:
Hastalığa karşı en etkili silah aşılama olmuştur. Çiçek aşısı, hem hastalığı önlemiş hem de salgınların durdurulmasını sağlamıştır.
Çiçek hastalığının seyri, tek bir döneme yayılan basit enfeksiyon süreci gibi olmaz. Kuluçka döneminden tam iyileşmeye kadar geçen süre, hastalığın ciddiyetini ve bulaştırıcılık riskini net biçimde ortaya koyar.
Hastalık süresi şu şekilde olur:
Bu süre boyunca hasta bulaştırıcı kabul edilirdi. Özellikle döküntülerin kabuklanma evresine kadar temas ciddi risk oluştururdu.
Günümüzde aktif vaka olmadığı için bu soru tarihsel bir perspektifle değerlendirilir. Geçmişte hastalığın seyrini hafifletmeye yönelik aşağıdaki yöntemler uygulanmıştır:
Doğal yollarla görülmesi beklenmez. Ancak biyogüvenlik ve laboratuvar güvenliği açısından küresel düzeyde takip edilmektedir.
Eski dönemde aşılanmış kişilerde uzun süreli bağışıklık oluştuğu düşünülmektedir, ancak rutin aşılama artık yapılmaz.
Hayır. Aynı virüs ailesine ait olsalar da klinik seyirleri, bulaşıcılıkları ve ölüm oranları farklıdır.
Yüksek bulaşıcılığı, ağır seyri, kalıcı izler bırakması ve dönemin tıbbi imkânlarının sınırlı olması nedeniyle büyük bir tehdit oluşturuyordu.
Son güncellenme tarihi: 26 Ocak 2026
Yayınlanma tarihi: 26 Ocak 2026
Enfeksiyon Hastalıkları
Prof. Dr. Rıza Aytaç Çetinkaya
Enfeksiyon Hastalıkları
Prof. Dr. Rıza Aytaç Çetinkaya
20 Ağustos 2023 Pazar
Domuz gribi mi oldunuz? Panik yapmayın, hızlı hareket edin.
20 Eylül 2023 Çarşamba
Domuz gribi (H1N1 İnfluenza A) Belirtileri ve Tedavisinde İlk 48 Saatin Önemi
20 Eylül 2023 Çarşamba
Grip ve COVID-19 arasındaki fark ne?
20 Ağustos 2023 Pazar
Coronavirus (Koronavirus) Belirtileri Nelerdir?
20 Ağustos 2023 Pazar
Hepatit B Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri
20 Ağustos 2023 Pazar
HIV (AIDS) Belirtileri Nelerdir? HIV (AIDS) Nasıl Bulaşır?
20 Ağustos 2023 Pazar
HPV Nedir? HPV Belirtileri Nelerdir?
20 Ağustos 2023 Pazar
Kolera : Nedir, Belirtileri, Bulaşıcılığı ve Tedavisi
20 Ağustos 2023 Pazar
Kuduz Nedir? Kuduz Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
20 Ağustos 2023 Pazar
Maymun Çiçeği Virüsü Nedir? Maymun Çiçeği Virüsü Nasıl Bulaşır?
20 Ağustos 2023 Pazar
Strep A Enfeksiyonu Nedir?
20 Ağustos 2023 Pazar
Tetanoz: Nedir, Belirtileri, Tedavisi ve Tetanoz Aşısı
24 Ağustos 2023 Perşembe
Kök Hücre Nedir? Kök Hücre Tedavisi Nasıl Yapılır?
20 Eylül 2023 Çarşamba
Deniz ve Havuzda Bulaşabilecek Hastalıklardan Nasıl Korunmalı?
11 Ekim 2023 Çarşamba
Eris Varyantı Nedir? Koronavirüs Eris Varyantı Belirtileri Nelerdir?
11 Ekim 2023 Çarşamba
Salmonella Nedir?
2 Şubat 2024 Cuma
X Hastalığı (X Virüsü) Nedir?
23 Mayıs 2024 Perşembe
Beşinci Hastalık (Parvovirüs B19) Nedir? Nasıl Tedavi Edilir?
27 Mayıs 2024 Pazartesi
Brusella Nedir? Brusella Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
25 Temmuz 2024 Perşembe
Kızıl Hastalığı Nedir? Kızıl Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
6 Ağustos 2024 Salı
Yeni Salgın Hastalık: Mide Bulantısı, Ateş ve Kusma Belirtileri
7 Ağustos 2024 Çarşamba
Ayak Mantarına Ne İyi Gelir? Ayak Mantarı Nasıl Geçer?
7 Ağustos 2024 Çarşamba
Şap Hastalığı Nedir? Şap Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
23 Ağustos 2024 Cuma
Flirt Varyantı Nedir? Flirt Varyantı Belirtileri Nelerdir?
27 Eylül 2024 Cuma
COVID XEC Varyantı Nedir? COVID XEC Belirtileri Nelerdir?
30 Eylül 2024 Pazartesi
Domuz Gribi Nedir? Domuz Gribi Belirtileri Nelerdir?
22 Ekim 2024 Salı
Bavul Sıtması (Odyssean Malaria) Nedir? Belirtileri Nelerdir?
11 Kasım 2024 Pazartesi
İnfluenza Nedir? İnfluenza Belirtileri Nelerdir?
11 Kasım 2024 Pazartesi
Kara Mantar Hastalığı (Mukormikoz) Nedir? Belirtileri Nelerdir?
11 Kasım 2024 Pazartesi
Şarbon Nedir? Şarbon Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
12 Kasım 2024 Salı
Balgam Söktürücü Doğal Yöntemler Nelerdir?
26 Aralık 2024 Perşembe
Enfeksiyon Nedir? Enfeksiyon Belirtileri Nelerdir?
3 Mart 2025 Pazartesi
Balanit Nedir? Balanit Tedavisi Nasıl Olur?
11 Nisan 2025 Cuma
Bahar Alerjisine Ne İyi Gelir? Belirtileri Nelerdir?
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Cerrahisi Nedir? Hangi Bölüm Bakar?
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Yarası Nedir? Tedavisi ve Bakımı
15 Nisan 2025 Salı
Diyabetik Ayak Bakımı Nasıl Olmalı?
26 Mayıs 2025 Pazartesi
Parazit Nedir? Vücuttaki Parazit Belirtileri Nelerdir?
26 Mayıs 2025 Pazartesi
Kist Hidatik Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
26 Mayıs 2025 Pazartesi
Sarılık Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
23 Temmuz 2025 Çarşamba
Ruam Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
24 Eylül 2025 Çarşamba
Hiperbarik Oksijen Tedavisi Nedir? Ne İşe Yarar?
9 Ekim 2025 Perşembe
Chikungunya Virüsü Nedir? Belirtileri ve Tedavisi
5 Ocak 2026 Pazartesi
Nimbus Varyantı Nedir? Nimbus Varyantı Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
Stratus Varyantı Nedir? Stratus Varyantının Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
JN1 Varyantı (JN1 Virüsü) Nedir? JN1 Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
Omicron Varyantı nedir? Omicron Varyantının Belirtileri Nelerdir?
5 Ocak 2026 Pazartesi
COVID XEC Varyantı Nedir? COVID XEC Belirtileri Nelerdir?
Öne Çıkan Kanser Yazıları
Bunları da oku
Doktorlar
Kişisel Verilerin İşlenmesi: Kimlik, iletişim, sağlık ve pazarlama bilgilerimin, Özel Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi ve Özel Anadolu Sağlık Ataşehir Tıp Merkezi tarafından yürütülecek pazarlama faaliyetlerinin planlanması ve tıbbi ihtiyaçlarıma ve alışkanlıklarıma göre özelleştirilmesi ile bana özel kampanyalar oluşturulması amacıyla işlenmesini kabul ediyorum.
Ticari Elektronik İleti: Özel Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi ve Özel Anadolu Sağlık Ataşehir Tıp Merkezi tarafından kimlik ve iletişim bilgilerimin tercih ettiğim iletişim kanalı üzerinden bana reklam, promosyon, kampanya ve benzeri ticari elektronik iletilerin gönderilmesi amacıyla işlenmesi ve bununla sınırlı olarak hizmet alınan tedarikçilerle paylaşılmasını kabul ediyorum.
