Demans (Bunama) Nedir? Demans Belirtileri Nelerdir?

Demans; hafızayı, düşünmeyi ve sosyal yetenekleri etkileyen bir grup semptomu tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Demans hastası kişilerde semptomlar günlük yaşamlarını etkiler. Demans, belirli bir hastalık değildir. Birkaç hastalık, demansa neden olabilir. Demans genellikle hafıza kaybını içerir. Genellikle durumun erken belirtilerinden biridir. Ancak yalnızca hafıza kaybının olması, demansın olduğu anlamına gelmez. Hafıza kaybının farklı nedenleri olabilir. Alzheimer hastalığı yaşlı yetişkinlerde bunamanın en yaygın nedenidir. Ancak bunamanın başka nedenleri de vardır. Nedene bağlı olarak bazı bunama belirtileri geri döndürülebilir olabilir.

Demans Nedir?

Majör nörobilişsel bozukluk olarak da adlandırılan Demans, bir hastalık değildir. Diğer rahatsızlıkların neden olduğu bir grup semptomdur. Günlük hayatınızı etkileyecek kadar ciddi olan düşünme yeteneği kaybı için kullanılan genel bir terimdir. Düşünme yetenekleri; hafıza, dil becerileri, problem çözme, görsel algı, öz yönetim ve odaklanma ve dikkat etme yeteneğiniz gibi şeyleri içerir. 65 yaş üstü insanların yaklaşık %5-8'inde bir tür demans vardır. Bu oran 65 yaşından sonra her 5 yılda bir iki katına çıkar. 80'li yaşlardaki insanların yarısı kadarında düşünme yeteneği kaybı vardır.

Demans ve Alzheimer

Demansın en yaygın nedenidir. Demanslı kişilerin yaklaşık %70-80'inde Alzheimer hastalığı görülür. Ancak demansın 50'ye yakın başka nedeni vardır. Demans belirtileri tedaviyle iyileşebilir. Ancak demansa neden olan hastalıkların çoğu tedavi edilemez.

Demans ve deliryum

Deliryum, beyninizin işlevlerinde ani ve ciddi bir değişikliktir. Demansa çok benzer şekilde, kafa karışıklığına, yönelim bozukluğuna ve düşünme ve hafıza sorunlarına neden olur. Deliryum genellikle 1-2 gün içinde hızla ortaya çıkar. Demans ise aylar ve yıllar içinde çok daha yavaş ortaya çıkar.

Demans ve amnezi

Amnezi, hayatınızla ilgili anıların, deneyimlerin ve gerçeklerin kaybıdır. Kısa süreli (küresel geçici amnezi), ruh sağlığıyla ilgili (dissosiyatif amnezi) ve yaralanmayla ilgili (travma sonrası amnezi) olmak üzere farklı amnezi türleri vardır. Geçmişinizi hatırlamanızı engelleyen amnezi veya yeni anılar oluşturmanızı engelleyen amnezi yaşayabilirsiniz.

Felç, yaralanma, enfeksiyon, tümörler veya nöbetler nedeniyle oluşabilir. Bazen amnezi, Alzheimer'ın bir sonucu olarak da meydana gelebilir.

Demans ve normal yaşlanma

Birçok insan (yaklaşık %40) yaşlanmanın normal bir parçası olarak en azından bir miktar hafıza kaybı yaşar. Yaşlandıkça hem vücudunuzda hem de beyninizde yavaş değişiklikler olur. Örneğin, yaşlandıkça nöronlarınızın bir kısmını kaybedebilirsiniz. Çoğu insan için hafıza kaybı günlük yaşama veya bağımsız kalma yeteneğinizi etkilemez.

Demans Neden Olur?

Beyindeki sinir hücrelerinin ve bağlantılarının hasar görmesi veya kaybolmasıyla demans nedenleri arasında ilk sıradadır. Semptomlar, hasar gören beyin bölgesine bağlıdır. Bu hastalık, insanları farklı şekilde etkileyebilir. Ancak, genellikle ortak noktalarına göre gruplandırılır.

Beyinde biriken protein veya proteinlere veya etkilenen beyin kısmına göre gruplandırılabilirler. Ayrıca, bazı hastalıklar demans belirtilerine benzer belirtilere sahiptir. Bazı ilaçlar demans belirtileri içeren bir reaksiyona neden olabilir. Belirli vitamin veya minerallerden yeterli miktarda alınmaması da demans belirtilerine neden olabilir. Bu gerçekleştiğinde, demans belirtileri tedaviyle iyileşebilir.

Demans Belirtileri Nelerdir?

Demansın belirtileri ve semptomları, beyindeki bir zamanlar sağlıklı olan nöronların (sinir hücrelerinin) çalışmayı bırakması, diğer beyin hücreleriyle bağlantılarını kaybetmesi ve ölmesiyle ortaya çıkar. Herkes yaşlandıkça bazı nöronlarını kaybederken, demans hastaları çok daha büyük kayıplar yaşar.

Belirtiler ve semptomlar türe bağlı olarak değişse de genellikle şunları içerebilir:

• Hafıza kaybı, kötü muhakeme ve kafa karışıklığı yaşamak
• Konuşma, düşünceleri anlama ve ifade etmede veya okuma ve yazmada zorluk
• Tanıdık bir mahallede dolaşmak ve kaybolmak
• Parayı sorumlu bir şekilde yönetme ve faturaları ödeme konusunda sorun yaşamak
• Tekrarlanan sorular
• Tanıdık nesnelere atıfta bulunmak için alışılmadık kelimeler kullanmak
• Normal günlük görevleri tamamlamanın daha uzun sürmesi
• Normal günlük aktivitelere veya olaylara ilgi kaybı
• Halüsinasyon görme veya sanrılar veya paranoya yaşama
• Dürtüsel davranmak
• Başkalarının duygularını önemsememek
• Denge kaybı ve hareket sorunları

Zihinsel ve gelişimsel engelli kişiler yaşlandıkça bunama da geliştirebilirler. Bu durumlarda semptomlarını tanımak özellikle zor olabilir. Bir kişinin mevcut yeteneklerini göz önünde bulundurmak ve bunamaya işaret edebilecek zaman içindeki değişiklikleri izlemek önemlidir.

Demans Türleri Nelerdir?

Çeşitli nörodejeneratif bozukluklar ve faktörler, nöronların ve beyin işlevlerinin ilerleyici ve geri döndürülemez kaybı yoluyla demansın gelişimine katkıda bulunur. Demans türleri şu şekilde sıralanabilir:

• Alzheimer hastalığı: Yaşlı yetişkinler arasında en yaygın demans tanısıdır. Amiloid plaklar ve tau düğümleri olarak bilinen proteinlerin anormal birikimleri de dahil olmak üzere beyindeki değişikliklerden kaynaklanır.
• Frontotemporal demans: 60 yaşın altındaki kişilerde görülme eğilimi gösteren nadir bir demans türüdür. Tau ve TDP-43 proteinlerinin anormal miktarları veya formlarıyla ilişkilidir.
• Lewy cisimcikli demans: Lewy cisimcikleri adı verilen alfa-sinüklein proteininin anormal birikimlerinden kaynaklanan bir demans türüdür.
• Vasküler demans: Beyindeki kan damarlarına zarar veren veya beyne kan ve oksijen akışını kesen durumların neden olduğu bir demans türüdür.
• Karma bunama (iki veya daha fazla bunama türünün birleşimi): Örneğin, bunama hastası yaşlı yetişkinleri içeren otopsi çalışmaları yoluyla, araştırmacılar birçok kişinin farklı bunama biçimleriyle ilişkili beyin değişikliklerinin birleşimine sahip olduğunu belirlemiştir.

Demans Evreleri Nelerdir?

Demans, ilerleyici bir hastalıktır. Yani semptomlar zamanla, genellikle yıllar içinde kötüleşir. Ancak, demans hastası her kişi için seyir farklı olabilir. Doktorlar semptomların günlük yaşamı ne kadar etkilediğine bağlı olarak ilerlemesini üç aşamada tanımlayabilir. Demans evreleri şunlardır:

• Erken veya hafif evre: Bu evrede semptomlar günlük hayatınızı etkilemeye başlayacaktır.
• Orta evre: Bu evrede semptomlar daha belirgin hale gelir. Günlük hayatta daha fazla desteğe ihtiyaç duyulur. Örneğin, bu evredeki birçok kişi banyo yapma ve kıyafetlerini değiştirme konusunda hatırlatıcılara ihtiyaç duyabilir.
• Geç veya şiddetli aşama: Günlük yaşam için tam zamanlı bakıma ve desteğe, örneğin yemek yeme, yıkanma ve giyinme konusunda yardıma ihtiyaç duyulur.

Demans Nasıl Teşhis Edilir?

Teşhis için doktorlar öncelikle kişinin bilişsel güçlüklerle ilişkili olabilecek altta yatan, tedavi edilebilir bir rahatsızlığın olup olmadığını değerlendirir. Kan basıncını ve diğer hayati belirtileri ölçmek için fiziksel bir muayene ve çeşitli kimyasalların, hormonların ve vitaminlerin seviyelerini kontrol etmek için kan ve diğer sıvıların laboratuvar testleri ister. Demans tanısı koymak için bilişsel ve nörolojik testler, beyin taramaları, psikiyatrik değerlendirme yapılabilir.

Demans Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi genellikle semptomları, özellikle duygusal ve davranışsal semptomları yönetmeye odaklanır. Ayrıca demans tedavisi, nedenine bağlıdır. Alzheimer hastalığı da dahil olmak üzere çoğu ilerleyici demans durumunda bir tedavi yoktur. Ancak, uygulanan terapi ve ilaçlar hastalığın ilerlemesini durdurmaya destek verebilir. Bu sebeple de erken teşhis önemlidir.

Demans Nasıl Önlenir?

Yaş ve genetik gibi demans için bazı risk faktörleri değiştirilemez. Ancak araştırmacılar, diğer risk faktörlerinin beyin sağlığı ve demansın önlenmesi üzerindeki etkisini araştırmaya devam eder. Kan damarlarını kolesterol birikiminden uzak tutmak, normal kan basıncını korumak, sağlıklı kan şekeri seviyelerini korumak, sağlıklı bir kiloda kalmak, olabildiğince sağlıklı kalmak, beyninizin en yüksek seviyede çalışması için ihtiyaç duyduğu oksijen ve besinlerle beslenmesini sağlayabilir.