Ülser Nedir? Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi

Vücut dışında yaralar gelişebildiği gibi vücut içerisinde yaraların gerçekleşmesi de normaldir.

Vücut dışında yaralar gelişebildiği gibi vücut içerisinde yaraların gerçekleşmesi de normaldir. Bu yaralar çoğu zaman ağrıya neden olur ve özellikle mide olmak üzere başka iç organlarda da meydana gelebilir.

Ülser Nedir?

Ülser, sindirim sisteminin iç yüzeyinde oluşan açık yaralardır. Midenin iç zarında, ince bağırsağın üst kısmında, yemek borusunda gelişebilir. Sindirim suları mide ve bağırsağın duvarlarına zarar verdiğinde oluşurlar. Bu ülser çeşidine peptik ülser ismi verilir. Ülserler nadiren kendi kendine iyileşir, ancak kişi tedavi görmezse tekrarlayabilir. Sindirim sisteminde helicobacter pylori bakterisinin aşırı büyümesi peptik ülsere neden olabilir. Peptik ülserler, sindirim sisteminin koruyucu astarının hasar görmesi veya aşınması sonucu oluşur. Helicobacter pylori enfeksiyonu çoğu insanda semptomlara neden olmazken, bazen sindirim sisteminin iç yüzeyini tahriş ederek peptik ülsere yol açabilir. Ağız, mide, bacak, bağırsak gibi pek çok alanda bu açık yaralar meydana gelebilse de ülser çoğunlukla mide ve duodenumda meydana gelen ülserleri ifade etmek için kullanılır.

Ülser Belirtileri Nelerdir?

Mide ve duodenumda onları koruyan bir mukozal astar bulunur, ancak bu astar zamanla özellikle beslenme şekline bağlı olarak yıpranabilir. Oniki parmak bağırsağı ve mide ülserlerinin semptomlarında bazı farklılıklar olabilse de çoğu zaman belirtiler benzerdir. Mide ve duodenum ülserlerinin semptomları genellikle benzerdir. En sık şikayet midede yanma şeklinde ağrı oluşmasıdır. Özellikle bazı yiyecekler ülserle ilgili semptomları daha da kötüleştirebilir. Peptik ülseri olan bazı kişilerde ise hiçbir semptom görülmez. Ülserde sıklıkla görülen ağrı durumu bazen yemek yedikten sonra iyileşir. Genel olarak ülser belirtileri şunlardır:

• Baş dönmesi hissi
• Kilo kaybı
• Dışkıda kan
• Kusma
• Nefes almada güçlük
• Mide yanması

Ülser Kimlerde Görülür?

Ailesinde ülser geçmişi bulunan kişilerin ülsere yakalanma riski daha yüksektir. Aynı zamanda bazı besinler, stres ve çeşitli hastalıklar da ülser oluşumuna neden olabilir. Ülser nedenleri şunlardır:

• Helicobacter Pylori Bakterileri: Helicobacter pylori midede bulunabilen bir bakteri türüdür. Aşırı büyüdüğünde, mide astarını parçalamaya başlar ve ülser oluşturur.
• İlaçlar: Ülserlerin gelişmesinin diğer yaygın nedenleri arasında, nonsteroidal antiinflamatuar ilaçların (NSAİ’ler) uzun süreli kullanımı veya bu ilaçların yüksek dozlarda kullanılması yer alır. Kan etkili bir şekilde pıhtılaşmazsa ülserler daha fazla kanayabilir. Ülsere neden olabilecek diğer ilaçlar arasında kemoterapi ilaçları ve osteoporoz için kullanılan ilaçlar da yer alır.
• Zollinger-Ellison sendromu: Zollinger-Ellison sendromu nadir görülen bir durumdur. Pankreas ve ince bağırsakta tümörler gelişmesine neden olan bir sendromdur. Bu tümörler, mide asidi üretimini uyaran gastrin adı verilen bir hormon salgılar. Fazla asit ise ülser oluşumuna sebep verebilir.
• Crohn Hastalığı: Crohn hastalığı da kişinin hassasiyetini artırarak mide ve duodenum ülserlerine neden olabilir.

Ülser Nasıl Teşhis Edilir?

Ülserlerin semptomları, genellikle safra taşı veya gastroözofageal reflü hastalığı gibi diğer durumların semptomlarına benzerdir. Doğru teşhis almak bu nedenle çok önemlidir. İlk olarak doktor, hastanın tıbbi geçmişini ve mevcut ilaçlarını öğrenir. Aynı zamanda H. pylori enfeksiyonu belirtilerini kontrol etmek için kan, dışkı veya nefes testi isteyebilir. Yapılan testler şunlardır:

• Pilori Testleri: H. pylori nedeniyle gelişen bir enfeksiyonu teşhis etmek için kullanılan birkaç test vardır. Yaygın olarak dışkı testi kullanılır. Alınan dışkı numunesi test için bir laboratuvara gönderilir. H. pylori, üreaz adı verilen bir enzim ürettiği için yüksek bir üreaz seviyesi enfeksiyon olduğu anlamına gelebilir. H. pylori için nefes testi uygulanmak istenirse hastalara yemeleri veya içmeleri için radyoaktif karbon verilir. Sonrasında nefes bir torbaya toplanarak inceleme yapılır.
• Özofagogastroduodenoskopi (EGD): EGD bir endoskopi türüdür ve üst endoskopi olarak da adlandırılabilir. Muayeneyi yapan doktor mide veya ince bağırsakta olan ülserleri bu kamera yardımıyla görebilir. Bu test sırasında biyopsiler laboratuvarda parça testi için örnek alınabilir.
• Üst Gastrointestinal Sistem Filmi: Bu yöntem üst sindirim sistemini görmek için kullanılan bir röntgen türüdür. Baryum sülfat adı verilen bir madde içerek yapılır. Baryum sülfat vücutla etkileşime girmez, bu nedenle sindirim sisteminden geçer, ancak röntgende iç organların görülmesine yardımcı olur. Baryum sülfat yemek borusu, mide ve ince bağırsaktan geçerken bir dizi röntgen çekilir. Bu, ülser gibi herhangi bir anormallik olup olmadığını gösterebilir.

Ülser Türleri Nelerdir?

Ülserler yavaş iyileşen ve tekrarlayabilen ağrılı açık yaralardır. Özellikle peptik ülser adı altında mide ve duodenumda gerçekleşir. Fakat nadiren ağız ya da bacak gibi başka ortamlarda da oluşabilir. Bunlar:

• Gastrik Ülser: Mide ülseri olarak da bilinen gastrik ülser en yaygın ülser çeşididir. Mide zarında oluşan açık yaralardır. Yanma şeklinde kendisini gösterir.
• Duodenal Ülser: İnce bağırsağın ilk kısmı olan oniki parmak bağırsağında meydana gelen yaralardır. Belirtileri ve tedavisi çoğu zaman gastrik ülser ile benzerdir.
• Ağız Ülserleri: Ağız içerisinde meydana gelen açık yaralardır. Genellikle kanser yaraları olarak bilinirler. Ağız ülserleri genellikle tedavi olmaksızın kendiliğinden geçer. Ağrılı hale gelirlerse, doktor veya diş hekimi tarafından reçete edilen ilaçlarla kontrol altına alınabilir.
• Venöz Ülserler: Genellikle bacakta, diz altında ve ayak bileğinin iç bölgesinde oluşan açık yaralardır. Kalpten yetersiz kan akışının neden olduğu, damarlardaki hasar nedeniyle oluşur. Venöz ülserler çoğu zaman ağrıya neden olmaz. Tedavi, etkilenen bölgeye akışı iyileştirmeye odaklanır.
• Arteriyel Ülser: Esas olarak arteriyollerin ve kılcal damarların daha küçük tarafında, çoğunlukla ayak bileğinin, ayakların, ayak parmaklarının ve topukların dış tarafında gelişen açık yaralardır. Arteriyel ülserler, dokuya kan akışının olmaması nedeniyle arterlerin hasar görmesinden kaynaklanır ve iyileşme uzun zaman alabilir.
• Genital Ülserler: Cinsel organlar ve çevresinde gelişen açık yaralardır. Genellikle cinsel yolla bulaşan hastalıklar sonucunda meydana gelebilir. Fakat, travma ya da inflamatuar hastalıklar nedeniyle de gelişebilir.

Ülserin Tehlikeli Sonuçları Nelerdir?

Ülser tedavi edilmediğinde çeşitli komplikasyonlara neden olabilir. Bu komplikasyonlar bazı durumlarda hayati tehlike oluşturabilen ciddi semptomlar gösterir. Ülserin neden olabileceği durumlar şunlardır:

• Kanama: Ülserli alan tedavi edilmediğinde ciddi kanamalar oluşturur. Dışkıda kan, koyu renkli dışkı veya şiddetli ağrı gibi kanama belirtilerine dikkat etmek önemlidir.
• Perforasyon: Perforasyon, sindirim sisteminde meydana gelen organ astarı delikleridir. Nadirdir, ancak ciddi olabilir ve komplikasyonlara yol açabilir.
• Daralma ve Blokaj: Mide ülserleri midenin uç kısmında (pilor) meydana gelirse daralmaya ve mide çıkışının tıkanmasına neden olabilir. Ülser, duodenumun mideye bağlanan kısmındaysa, gıdanın geçmesini engelleyen iltihaplanma oluşturur. Duodenal ülserler ise meydana geldikleri ince bağırsakta daralmaya neden olabilir. Semptomlar kusma, şişkinlik, erken doyma (doluluk hissi) ve ağrı şeklindedir.

Ülser Tedavi Yöntemleri?

Tedavi ülserin altta yatan nedenine bağlıdır. Mide ülserlerini tedavi etmek için çeşitli ilaçlar mevcuttur. Tedavi çoğu zaman ya midedeki asit miktarını azaltan ya da mide ve onikiparmak bağırsağını koruyan ilaçlar kullanılmasını gerektirir. Ülserleri tedavi etmek için kullanılan yaygın bir ilaç türü, proton pompası inhibitörleri olarak adlandırılır. Bu ilaçlar ülserlere yol açabilen mide asitlerinin oluşumunu engeller. Aynı zamanda ülsere neden olan bakteri antibiyotik tedavisiyle giderilebilir. Tedaviye destek olan diğer faktör ise yaşam tarzında çeşitli değişikliklerdir. Ciddi durumlarda ise sindirim sistemi astarını onarmak için cerrahi yöntemlere başvurulabilir. Yaygın olarak yapılmaz, ancak kanama veya perforasyon gibi komplikasyonlar varsa gerekebilir. Zollinger-Ellison sendromu nedeniyle oluşan ülserlerde ise tümörleri çıkarmak için ameliyat kullanılabilir. Bu ayrıca tümörlerin vücudun diğer bölgelerine yayılmasını da önleyebilir.

Ülserden Korunmak İçin Neler Yapılmalı?

Ülser yaraları yaşam tarzında yapılan değişiklikler ile bazı kişilerde engellenebilen bir durumdur. Ülserden korunmak için yapılabilecekler şunlardır:

• Sigarayı bırakmak
• Kızarmış yiyecekler, baharatlı yiyecekler gibi mideye zarar verebilecek tetikleyicileri azaltmak
• Yemek yemek ile uyku arasında en az 2 saat bulunması

Ülser Ağrısına Ne İyi Gelir?

Aşırı yeme, gaz ve hazımsızlık ülser ağrısının artmasına neden olabilir. Bu nedenle doktor reçeteli ağrı kesiciler dışında hafif ağrıların önüne geçmek için kullanılabilecek besin öğeleri şunlardır:

• Probiyotikler ülsere neden olan bakterileri öldürmezler ancak sindirim sistemindeki iyi bağırsak bakterilerinin dengesini yeniden sağlayarak ülserlerin tedavisine yardımcı olabilirler. Bağırsakların sağlığını korumak için yoğurt ve fermente ürünlerin tüketilmesi yardımcı olabilir.
• Flavonoidler, mide ülseri ile yaygın olarak ilişkili bakteriler olan H. pylori büyümesinin önüne geçmeye yardımcı olabilir. Bu özelliği mide mukusunu artırarak koruyucu görev görmesidir. Özellikle renkli meyveler flavonoidler açısından zengindir.
• Papatya çayı hafif bağırsak spazmlarını rahatlatmaya, iltihabı ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olabilir.