20 Eylül 2023 Çarşamba
“Genetik kanser” mi, “kalıtsal kanser” mi?
Kanser Tedavisi Nedir? Kanser Tedavisi Nasıl Yapılır?
Vücuttaki tüm doku ve organlar farklı hücre türlerinden oluşur. Zaman içinde ölen hücrelerin yerine, sağlıklı hücrelerin bölünmesiyle oluşan yeni hücreler gelir. Böylece kişinin yaşamı boyunca hücre yenilemesi devam eder. Hücrelerin ne zaman çoğalması gerektiği DNA tarafından kontrol edilir. DNA hasarlanmasına bağlı olarak hücreler gerek olmadığı hâlde bölünmeye başlayabilir. Günümüzün ciddi hastalıklarından biri olan kanser, vücudun kendi hücrelerinin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla ortaya çıkan bir rahatsızlıktır.
Kontrol edilemez bir şekilde gerçekleşen bu bölünme ve çoğalmaya bağlı olarak hücre yığınları oluşur. Oluşan hücre yığınları ise tümör olarak adlandırılır. Normal olmayan bu hücreler ya da farklı bir deyişle kanser hücresi diğer hücrelerden daha uzun yaşar. Uzun ömür ve sürekli gerçekleşen kontrolsüz çoğalmaya bağlı olarak gelişen tümörler, iyi huylu (benign) olabileceği gibi kötü huylu (malign) da olabilir. İyi huylu tümörler oluştukları doku üzerinden kolayca ayrılabilir ve kanser olarak tanımlanmaz. İyi huylu tümörler cerrahi yollarla alındıklarında tekrar oluşma olasılığı son derece düşüktür. Çok ender vakalarda hayati risk oluşturur. Kötü huylu tümörler ise normal dokuları sıkıştırabilir, dokuların içine sızabilir ya da kan dolaşımı aracılığıyla vücudun diğer bölgelerine sıçrayabilir. Gittikleri bölgede de yine kontrolsüz bir şekilde çoğalarak tümör oluşumuna yol açar. Kansere yol açabilecek bazı risk faktörleri vardır: Bazı kronik viral hastalıklar (Hepatit B, C, HPV taşıyıcılığı), kanserojen maddelere maruz kalma (sigara, kimyasal toksinler, radyoaktif maddeler vb), kalıtımsal genetik mutasyonlar vb. Bu risk faktörlerini azaltmak, bazı viral enfeksiyonlar gelişmesi engellemek için koruyucu aşı yapılması (Hepatit B aşısı, HPV aşısı) ya da kalıtımsal riskleri olanlarda koruyucu girişimler yapmak kanserden korunmanın en etkili yoludur.
Kanser Tedavisi Nedir?
Kanser hastalığının pek çok farklı türü bulunur ve kanser türlerinin belirtileri gibi tanı ve tedavi yöntemleri de hastalığın türüne göre farklılık gösterir. Kanser hastalığı belirtileri görülen kişilerin hekime başvurması durumunda hekim, öncelikle kişinin ayrıntılı hikayesini dinler. Kişinin yakınmaları, genetik geçmişi ve yaşam alışkanlıkları değerlendirilir. Ardından ek laboratuvar testleri ve radyolojik görüntülemeler yapılarak kanser türü belirlenir. Tümör varlığında biyopsi yapılır. Kanser varlığının netleştirilmesinin ardından halk arasında kanser taraması olarak da bilinen işlem yapılarak kanserin odağı ve metastaz yapıp yapmadığı kontrol edilir. Kanserin türü, yayılımı ve evresine göre kanser tedavi yöntemleri belirlenir. Bu tedavilerin bir kısmı şu şekilde sıralanabilir:
Cerrahi: Kansere bağlı olarak oluşan tümör, cerrahi yöntemlerle vücuttaki dokulara mümkün olduğunca zarar verilmeden çıkarılır.
Kemoterapi: Sitotoksik ya da farklı bir deyişle ilaçla tedavi yöntemidir. Tümörün ilaçla tedavi edilmesi olarak da tanımlanan bu yöntem sayesinde kanserli hücrelerin çoğalması ve büyümesi önlenir. Tümörün boyutu küçültülebilir. Farklı kanser türleri, farklı etkinliğe sahip kemoterapi ilaçları ile tedavi edilebilir.
Akıllı ilaçlar (Moleküler ya da hedefe yönelik tedaviler): Tümörlerde saptanan özel genetik değişikliklere yönelik geliştirilen ilaçlardır, hap şeklinde yada damar yolu ile uygulanan çeşitleri vardır. Kemoterapilere ek olarak ya da tek başına kullanılabilir.
İmmünoterapi: Günümüzde birçok kanserde dramatik iyileşme sağlayan ve kullanımı gittikçe yaygınlaşan ilaçlardır. Bu özel molekülerler bağışıklık sistemindeki doğal fren mekanizmasını ortadan kaldırarak, kanserli hücreyi tanıyan ve saldıran bağışıklık sistemi hücrelerinin daha etkin olmasını ve bu şekilde kanserli hücreyi tanıyıp yok etmesini sağlar.
Radyoterapi: Halk arasında ışın tedavisi olarak da bilinen radyoterapi uygulamalarında tümör hedef gözetilerek kişinin vücuduna ışın gönderilir. Çevre organların korunduğu bu yöntem, bazı kanser türleri için tek tedavi seçeneğidir.
Kanser Belirtileri Nelerdir?
Kanser belirtileri, var olan kanser türüne göre farklılık gösterir. Bazı kanser çeşitleri, hastalık ilerleyene kadar hiç semptoma yol açmazken bazıları şu gibi belirtilere yol açabilir:
- Kilo Kaybı: Kişinin normal şekilde beslenmesine rağmen sürekli kilo kaybetmesi, pek çok farklı kanser türüne ait ortak semptomlardan biridir.
- Yüksek Ateş: Herhangi bir enfeksiyon olmaksızın vücut sıcaklığının yüksek olması, kanser belirtilerinden biridir.
- Hâlsizlik: Kişi fiziksel olarak yorulmamış ve uykusunu iyi almış olmasına rağmen kendisini yorgun ve hâlsiz hisseder.
- Kitle Varlığı: Meme, koltuk altı ve diğer farklı bölgelerde, elle hissedilen yumruların varlığı tümör belirtisi olabilir.
- Kanama: Makattan ve rahimden gelen akıntı ve kanamalar kanser belirtilerinden biridir.
- Ses Kısıklığı: Uzun süre ile geçmeyen ses kısıklığı ve öksürük gibi yakınmalar kanser hastalığına bağlı olarak gelişebilir.
- İdrar ve Dışkılamada Farklılık: Dışkıda ya da idrarda kan olması, dışkılama problemleri, idrar yapma sıklığının değişmesi gibi belirtiler, kanser hastalığı ile ilişkili olabilir.
Kanser hastalığı pek çok farklı semptoma yol açsa da bu belirtilerin varlığı diğer bazı rahatsızlıklarla da açıklanabilir. Bu belirtilerin varlığında kesin tanı ve tedavi için hekime görünerek muayene olmak gerekir. Erken tanının son derece önemli olduğu kanser türlerinde, bilimsel etkinliği kanıtlanmayan kanser otu gibi farklı bitkisel tedaviler ile vakit kaybedilmemelidir. Unutulmamalıdır ki, erken dönemde saptandığında kanser tedavisi ve kanser ilaçları çok daha etkilidir. Kanser hastalarının son günlerinin belirtileri de yine kanser türüne göre farklılık gösterir. Sıkça sorulan "Kanser belirtileri nelerdir?" sorusu bu şekilde cevaplanabilir.
Kanser Çeşitleri ve Türleri Nelerdir?
Kanser hastalığının 100 kadar farklı çeşidi bulunur. Sık görülen kanser türlerinin bir kısmı şunlardır:
- Meme Kanseri: Erkeklere oranla kadınlarda çok daha sık görülür. Meme dokusundaki hücrelerden kaynaklanır.
- Akciğer Kanseri: Akciğer hücrelerinin kontrolsüz bir şekilde çoğalmasıyla oluşur. Hastalığın en büyük etkeni sigara kullanımıdır.
- Beyin Tümörü: Beyin dokusunda bulunan hücrelerden kaynaklanan beyin tümörleri, farklı kanser türlerinin beyne metastaz yapmasıyla da gelişebilir.
- Rahim Ağzı Kanseri: İnsan papilloma virüsü (HPV), rahim ağzı kanserinin başlıca nedenidir.
- Kolon Kanseri: 50 yaş ve üzerindeki kişilerde daha sık görülen kolon kanseri, halk arasında bağırsak kanseri olarak da bilinir.
Kanser Terimleri Nelerdir?
Kanser hastalığında sıklıkla kullanılan terimlerin bir kısmı şu şekilde sıralanabilir:
- Tümör: Kitle, yumru ya da şişlik.
- Benign: İyi huylu, selim.
- Malign: Kötü huylu, habis.
- Metastaz: Kanser hücrelerini farklı bir bölgeye sıçraması.
- Marker: Tümör belirteci.
- Lökopeni: Beyaz kan hücrelerinin kan düzeyinde düşük olması.
- Nodül: Küçük kitle.
Kanser Neden Olur?
Kanser, vücutta yer alan doku ve organlardaki hücrelerin kontrolsüz bir şekilde bölünerek çoğalması ve yığınlar oluşturması olarak tanımlanabilir. Farklı bir deyişle tüm kanser türleri, vücudun temel yapılarından biri olan hücrelerde gelişir. "Kanser neden olur?" sorusunun yanıtını daha iyi anlayabilmek için sağlıklı hücrelerin nasıl kanserli hücrelere dönüştüğünü anlamak gerekir. Vücutta yer alan kas ve sinir hücreleri hariç tüm hücreler bölünerek çoğalır. Ölen hücrelerin yenilenmesi için gerekli olan bu eylem, yaşamın ilk yıllarında son derece hızlı gerçekleşirken yaşın ilerlemesiyle birlikte yavaşlar. Ayrıca hücrelerin bölünme yeteneklerinin de bir sınırı vardır. Farklı bir deyişle hücre, sonsuza dek bölünerek çoğalamaz. Sağlıklı her hücre ne zaman bölünmesi gerektiği ve ölmesi gerektiğini bilir. Kişinin yaşamsal fonksiyonlarının devamı için gerekli olan hücre bölünmesi bir düzen içinde gerçekleşir. Fakat bazı durumlarda hücreler, gerek olmadığı hâlde bölünerek çoğalmaya başlar. Bu durum, DNA'da oluşan hasarlanmadan kaynaklanır. Virüsler, tütün kullanımı, aşırı güneş ışına maruz kalmak, radyasyon ve kimyasallar, DNA'da hasarlanmaya yol açan kanser nedenleri ya da farklı bir ifadeyle kanser etkenlerinin bir kısmıdır. Normalde hasarlanan DNA, hücre içinde tamir yolları ile onarılmaktadır ancak kanserli hücrelere bu DNA onarımı mekanizmaları bozulmuştur. Bu durumda kanserli hücreler hızla çoğalır. Kanser hücreleri, normal hücrelerden daha uzun ömürlüdür. Dolayısıyla zamanla hücreler, yığınlar haline gelir. Hücrelerin yığınlar hâlinde birikinti oluşturması ise tümör olarak tanımlanır. Sıklıkla merak edilen "Kanser nedir?" ve "Kanser nasıl oluşur?" soruları bu şekilde yanıtlanabilir.Kanser Evreleri Nelerdir?
Kanser türlerinin farklı evreleri bulunur. Kanser evresi, hastalığın ne kadar ilerlediğinin bir göstergesidir. Kanser evresi, odak tümörün konumu, boyutu, lenf bezi tutulumu, metastaz varlığı ve sayısı gibi etkenlere bağlı olarak belirlenir. Kanser evreleri, tedaviyle geriletilebilir.
Kanser, erken dönemde saptandığında çok daha iyi seyirli ilerler ve bazı kanser türleri tamamen tedavi edilebilir. Bu noktada kanser tedavisi ile erken tanı arasında önemli bir bağlantı vardır. Kanser hastalığına karşı halkın bilinçlenmesi ve korunma yollarına ait farkındalığın artırılması için her yıl 1 - 7 Nisan tarihleri kanser haftası olarak belirlenmiştir.
Son güncellenme tarihi: 19 Ekim 2020
Yayınlanma tarihi: 19 Ekim 2020
Bunları da oku
Doktorlar
