Kanser Nedir? Kanser Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir?

Kanser, kontrolsüz bir şekilde bölünen ve normal vücut dokusuna sızma ve onu yok etme yeteneğine sahip anormal hücrelerin gelişimiyle karakterize edilen çok sayıda hastalıktan herhangi birini ifade eder. Vücudun her yerine yayılma yeteneğine sahip olan hastalık, dünyada ikinci önde gelen ölüm nedenidir. Ancak kanser tarama, tedavi ve önlemedeki gelişmeler sayesinde birçok kanser türünde sağ kalım oranları artar.

Kanser Nedir?

Genleriniz hücrelerinize ne zaman büyümeye başlayıp ne zaman duracakları gibi talimatlar gönderir. Normal hücreler bu talimatları izler, ancak kanser hücreleri bunları görmezden gelir. Kanser, anormal hücrelerdeki genetik mutasyonların hücrelerin hızla bölünmesine neden olmasıyla ortaya çıkar. Mutasyonları kalıtsal olarak alabilir veya çevresel faktörler nedeniyle geliştirebilirsiniz. Mutasyonlar sonucunda anormal hücreler, hızla bölünerek diğer doku ve organlara yayılabilir. Hızla büyüyen bu hücreler tümörlere neden olabilir. Ayrıca vücudun düzenli fonksiyonunu da bozabilirler. Normal hücreler çoğalıp yayılan kanserli hücrelere dönüştüğünde ortaya çıkar.

Kanser dünyada önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. göre Dünya Sağlık Örgütü (WHO) 2020'de neredeyse 6 ölümden 1'i kanserden kaynaklandı. Uzmanlar her gün yeni kanser tedavilerini denemek için çok çalışır.

Kanser Çeşitleri Nelerdir?

100'den fazla kanser çeşidi vardır. Kanser türleri genellikle kanserlerin oluştuğu organ veya dokulara göre adlandırılır. Örneğin, akciğer kanseri akciğerde, beyin kanseri beyinde başlar. Kanserler ayrıca onları oluşturan hücre türüne göre de tanımlanabilir. Örneğin epitel hücre veya skuamöz hücre. Belirli hücre tiplerinde başlayan kanser çeşitleri şunlardır:

Karsinom

Karsinomlar en yaygın kanser türüdür. Vücudun iç ve dış yüzeylerini kaplayan hücreler olan epitel hücreler tarafından oluşturulurlar. Mikroskop altında bakıldığında genellikle sütun benzeri bir şekle sahip olan birçok epitel hücre türü vardır. Farklı epitel hücre tiplerinde başlayan karsinomların özel isimleri vardır:

• Adenokarsinom, sıvı veya mukus üreten epitel hücrelerinde oluşan bir kanserdir. Bu tip epitel hücreye sahip dokulara bazen glandüler dokular denir. Meme, kolon ve prostat kanserlerinin çoğu adenokarsinomdur.
• Bazal hücreli karsinom, kişinin dış deri tabakası olan epidermisin alt veya bazal (taban) tabakasında başlayan bir kanserdir.
• Skuamöz hücreli karsinom, cildin dış yüzeyinin hemen altında bulunan epitel hücreler olan skuamöz hücrelerde oluşan bir kanserdir. Skuamöz hücreler ayrıca mide, bağırsaklar, akciğerler, mesane ve böbrekler gibi birçok başka organı da kaplar. Skuamöz hücreler mikroskop altında bakıldığında balık pulları gibi düz görünür. Skuamöz hücreli karsinomlara bazen epidermoid karsinomlar denir.
• Geçiş hücreli karsinom, geçiş epiteli veya ürotelyum adı verilen bir epitel doku türünde oluşan bir kanserdir. Büyüyüp küçülebilen birçok epitel hücre katmanından oluşan bu doku, mesanenin, üreterlerin ve böbreklerin bir kısmının (renal pelvis) ve birkaç başka organın astarlarında bulunur. Mesanenin, üreterlerin ve böbreklerin bazı kanserleri geçiş hücreli karsinomlardır.

Sarkomlar

Sarkomlar; kas, yağ, kan damarları, lenf damarları ve lifli doku (tendonlar ve bağlar gibi) dahil olmak üzere kemik ve yumuşak dokularda oluşan kanserlerdir. Osteosarkom kemiğin en yaygın kanseridir. Yumuşak doku sarkomunun en yaygın tipleri leiomyosarkom, Kaposi sarkomu, malign fibröz histiyositoma, liposarkom ve dermatofibrosarkom protuberanstır.

Lösemi

Kemik iliğinin kan oluşturan dokusunda başlayan kanserlere lösemi denir. Bu kanserler katı tümörler oluşturmaz. Bunun yerine kanda ve kemik iliğinde çok sayıda anormal beyaz kan hücresi (lösemi hücreleri ve lösemik patlama hücreleri) birikerek normal kan hücrelerini sıkıştırır. Düşük normal kan hücresi seviyesi, vücudun dokularına oksijen taşımasını, kanamayı kontrol etmesini veya enfeksiyonlarla savaşmasını zorlaştırabilir. 

Lenfoma

Lenfoma; lenfositlerde (T hücreleri veya B hücreleri) başlayan kanserdir. Bunlar, bağışıklık sisteminin bir parçası olan hastalıkla savaşan beyaz kan hücreleridir. Lenfomada, anormal lenfositler lenf düğümlerinde ve lenf damarlarında ve vücudun diğer organlarında birikir. Lenfomanın iki ana türü vardır:

• Hodgkin lenfoma: Bu hastalığa sahip kişilerde Reed-Sternberg hücreleri adı verilen anormal lenfositler bulunur. Bu hücreler genellikle B hücrelerinden oluşur.
• Hodgkin dışı lenfoma: Bu, lenfositlerde başlayan büyük bir kanser grubudur. Kanserler hızlı veya yavaş büyüyebilir ve B hücrelerinden veya T hücrelerinden oluşabilir.

Multipil myeloma

Multipl miyelom, başka bir bağışıklık hücresi türü olan plazma hücrelerinde başlayan kanserdir. Miyelom hücreleri adı verilen anormal plazma hücreleri kemik iliğinde birikir ve tüm vücuttaki kemiklerde tümörler oluşturur. Multipl miyelom, plazma hücreli miyelom ve Kahler hastalığı olarak da adlandırılır.

Melanom

Melanom, melanositlere dönüşen hücrelerde başlayan kanserdir. Bu hücreler melanin (cilde rengini veren pigment) üreten özel hücrelerdir. Çoğu melanom ciltte oluşur ancak melanomlar göz gibi diğer pigmentli dokularda da oluşabilir.

Beyin ve Omurilik Tümörleri

Beyin ve omurilik tümörlerinin farklı tipleri vardır. Bu tümörler, oluştukları hücre türüne ve tümörün merkezi sinir sisteminde ilk olarak nerede oluştuğuna göre adlandırılır. Örneğin, astrositik bir tümör, sinir hücrelerinin sağlıklı kalmasına yardımcı olan astrositler adı verilen yıldız şeklindeki beyin hücrelerinde başlar. Beyin tümörleri iyi huylu (kanser değil) veya kötü huylu (kanser) olabilir.

Kanser Neden Olur?

Kanser genetik bir hastalıktır. Yani hücrelerimizin işleyişini, özellikle de nasıl büyüdüklerini ve bölündüklerini kontrol eden genlerdeki değişikliklerden kaynaklanır. Kansere neden olan genetik değişiklikler şu nedenlerle meydana gelebilir:

• Hücrelerin bölünmesi sırasında oluşan hataların bir listesi
• Kimyasallar ve güneşten gelen ultraviyole ışınları gibi çevredeki zararlı maddelerin DNA'ya verdiği zararlar
• Genetik faktörler

Vücut normalde hasarlı DNA'ya sahip hücreleri kansere dönüşmeden önce ortadan kaldırır. Ancak vücudun bunu yapma yeteneği yaşlandıkça azalır. Bu, hayatın ilerleyen dönemlerinde kanser riskinin daha yüksek olmasının nedenlerinden biridir. Her kişinin kanserinin kendine özgü bir genetik değişiklik kombinasyonu vardır. Kanser büyümeye devam ettikçe ek değişiklikler meydana gelir. Aynı tümör içinde bile farklı hücreler farklı genetik değişikliklere sahip olabilir.

Kanser Belirtileri Nelerdir?

Birçok farklı belirti ve semptoma neden olabilen 200'den fazla farklı kanser türü vardır. Bazen semptomlar, karın veya cilt gibi vücudun belirli bölgelerini etkiler. Ancak belirtiler daha genel de olabilir ve kilo kaybı, yorgunluk (bitkinlik) veya açıklanamayan ağrı içerebilir. Bir yumru gibi bazı olası kanser belirtileri diğerlerinden daha iyi bilinir. Ancak bu, bunların daha önemli olduğu veya kanser olma olasılığının daha yüksek olduğu anlamına gelmez. Herhangi bir olası kanser belirtisinin kontrol edilmesi önemlidir.

Kanser insanları farklı şekillerde etkileyebilir. Bir kişinin sahip olabileceği semptom türü diğerlerinden farklı olabilir ve bazı kişilerde hiçbir semptom görülmez. Bu nedenle, kanserin tüm belirtilerini ve semptomlarını hatırlamanıza gerek yoktur. Sizin için neyin normal olduğunu bilmeniz ve olağandışı değişiklikler veya geçmeyen bir şey fark ederseniz doktorunuzla görüşmeniz önemlidir. Bu, tedavinin başarılı olma olasılığının daha yüksek olduğu erken bir aşamada kanseri teşhis etmeye yardımcı olabilir.

Kanser hastalığının olası belirtileri ve semptomları şunlardır:

• Göğüslerinizde yumru veya kalınlaşmış bir alan
• Göğüslerinizin şeklinde herhangi bir değişiklik var mı?
• Alışılmadık meme ucu akıntısı
• İçe doğru dönen bir meme ucu (eğer her zaman böyle olmamışsa)
• Alışılmadık meme ağrısı
• Boyunda, koltuk altında veya vücudun herhangi bir yerinde bir yumru
• İyileşmeyen yaralar veya ülserler
• Geçmeyen öksürük veya ses kısıklığı veya kanlı öksürük
• 2 haftadan uzun süren tuvalet alışkanlıklarındaki değişiklikler
• Bağırsak hareketinde değişiklik
• Yeni benler veya cilt lekeleri
• Şekil, boyut veya renk değiştirmiş benler veya cilt lekeleri
• Kanama yapan benler veya cilt lekeleri
• Alışılmadık vajinal akıntı veya kanama
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Belirgin bir neden olmaksızın ishal veya kabızlık
• Tuvalete gittikten sonra bağırsaklarınızı tam olarak boşaltamadığınız hissi
• Karnınızda (midenizde) veya rektumunuzda (arka geçitte) ağrı
• Kalıcı şişkinlik

Kanser Evreleri Nelerdir?

Doktorlar, tedaviyi planlamak ve prognoz veya beklenen sonucu geliştirmek için kanser evreleme sistemlerini kullanırlar. Çoğu kanserin dört aşaması vardır. Aşama, tümörün boyutu ve konumu da dahil olmak üzere birkaç farklı faktör tarafından belirlenir.

• Evre I-III (1-3) (erken evre veya lokal olarak ilerlemiş) genellikle kanserin doğrudan çevredeki dokuya büyüdüğü veya yakındaki lenf düğümlerine yayıldığı durumu tanımlar.
• Evre IV (4) (veya metastatik), kanser hücrelerinin kan dolaşımınız veya lenf sisteminiz yoluyla vücudunuzun uzak bölgelerine yayıldığı anlamına gelir.

Kanser Nasıl Teşhis Edilir?

Çoğu kanser erken evrelerde belirti göstermez. Bu sebeple tehşisi zor olabilir. Ancak bazen, belirtileriniz olmadan önce kanseri bulmak mümkündür. Kanser tarama programları belirtileri olmayan kişiler için tasarlanmıştır. Tarama, kanserleri erken bir aşamada tespit edebilir veya bazı durumlarda kanserlerin ilk etapta gelişmesini önleyebilir.

Bazen rutin testler sırasında veya kanser taraması sırasında kanser bulunur. Kanserin doğru bir şekilde teşhis edilmesi zaman alabilir. Kanseri teşhis etmek için farklı testler kullanılır. Bunlar sorunun konumuna ve semptomlarınıza bağlıdır. Testler arasında kan testleri, röntgenler, BT taramaları, MRI taramaları veya ultrasonlar bulunabilir.

Kanser Tedavisi Nasıl Yapılır?

Doktorlar, bazen durumunuza göre tedavileri birleştirerek birkaç farklı tedavi kullanabilir. Yaygın kanser tedavisi yöntemleri şunlardır:

• Ameliyat: Yayılmamış kanserli tümörleri çıkarabilir.
• Kemoterapi: Kanserli hücrelerin hap formunda veya intravenöz (iğne yoluyla damara) yolla güçlü ilaçlarla yok edilmesidir.
• Radyasyon tedavisi: Yüksek doz radyasyonla kanser hücrelerini öldürür.
• İmmünoterapi: Hastalıkla savaşmak için bağışıklık sisteminizi harekete geçirir
• Hedefli tedavi: Sağlıklı hücreleri kanser hücrelerine dönüştüren genetik mutasyonları (değişiklikleri) hedef alır.
• Hormon tedavisi: Kansere neden olan hormonları engeller.
• Kemik iliği nakli: Hasarlı kan kök hücrelerinin sağlıklı olanlarla değiştirilmesidir.

Kanser tedavileri çeşitli yan etkilere neden olabilir. Bu yan etkiler, hangi tedaviyi aldığınıza ve vücudunuzun buna nasıl tolerans gösterdiğine bağlı olarak değişir. Kanser tedaviniz sırasında yan etkiler geliştirirseniz, doktorunuza bildirin. Size yardımcı olabilecek önerilerde bulunabilir veya ilaçlar verebilirler.

Kanserden Korunmak İçin Neler Yapılabilir?

Kanserden korunmak için alabileceğiniz bazı önlemler vardır. Bunların başında sağlıklı bir diyet gelir. Daha sağlıklı olmak için meyve ve sebzeler açısından zengin bir diyet seçin. Tam tahılları ve yağsız proteinleri seçin. İşlenmiş et tüketiminizi sınırlayın. Bunun yanı sıra aşağıdaki ipuçları da kanserden korunmaya destek verebilir:

• Güneşe aşırı maruz kalmaktan kaçının. Güneşten gelen zararlı ultraviyole (UV) ışınları cilt kanseri riskinizi artırabilir. Gölgede kalarak, koruyucu giysiler giyerek veya güneş kremi sürerek güneşe maruz kalmanızı sınırlayın.
• Haftanın çoğu günü egzersiz yapın. Düzenli egzersiz, kanser riskinin daha düşük olmasıyla bağlantılıdır. Haftanın çoğu günü en az 30 dakika egzersiz yapmayı hedefleyin. Düzenli olarak egzersiz yapmadıysanız, yavaşça başlayın ve 30 dakikaya veya daha uzun süreye kadar çalışın.
• Sağlıklı bir kiloyu koruyun. Aşırı kilolu veya obez olmak kanser riskinizi artırabilir. Sağlıklı bir diyet ve düzenli egzersiz kombinasyonuyla sağlıklı bir kiloya ulaşmak ve bunu korumak için çalışın.
• Kanser taramalarını rutin haline getirin. Risk faktörlerinize göre hangi kanser taramalarının sizin için en iyi olduğu konusunda doktorunuzla görüşün.

Bunların yanı sıra doktorunuza aşılar hakkında danışın. Bazı virüsler kanser riskinizi artırır. Aşılar, karaciğer kanseri riskini artıran hepatit B ve rahim ağzı kanseri ve diğer kanser riskini artıran insan papilloma virüsü(HPV) dahil olmak üzere bu virüsleri önlemeye yardımcı olabilir. Doktorunuza bu virüslere karşı aşılamanın sizin için uygun olup olmadığını sorun.