Kortizon: Nedir, Tedavi Yöntemleri ve Yan Etkileri

Kortizon, insan vücudunda doğal olarak sentezlenen hormon yapılı bir maddedir. Eksikliğine bağlı görülen hastalıklar olabilir. Kortizonun yeterli miktarda vücutta sentezlenemediği hastalar olabilir. Kortizonun tamamen sentezlenmemesi ise sağlıklı bir vücutta mümkün olmaz. Bu hastalar için son yıllarda oldukça etkili çözümler sunan kortizon replasman tedavisi uygulanır. Çünkü bağışıklık sistemi ve vücudun kendini onarması için kortizonun etkisi tartışılmaz derecede önemlidir. Üretilmemesi halinde vücuda eksojen olarak, yani dışarıdan kortizon yapılı sentetik hormon verilmelidir. Kortizonun vücutta sentezlenemeyen, dışarıdan alınan sentetik formuna kortizol denir. Halk arasında kortizon ve kortizol için yanlış kullanımlar, kortizonun negatif etkisinin daha fazla olduğuna dair yanlış ve eksik algılar olabilir. Tabii ki kortizol tedavisi negatif etkilerinin yanında hastaya çok önemli tedavi imkanı verir. Her ilacın küçük de olsa yan etkisi olabilir. Kortizon tedavisindeki etkiler de doktor kontrolleri aksatılmadığı ve tedavi sonrasındaki önerilere uyulduğu sürece kontrol edebilir etkilerdir. Kortizon böbrek üstü bezinin korteks denen dış kısmında üretilen bir hormondur. Kolesterolü hammadde olarak kullanan bir dizi biyokimyasal reaksiyon sonucu oluşan doğal yapılı hormonlardan biri de kortizondur. Böbrek üstünden 2 farklı yapıda hormon grubu üretilir. Bunlar glukokortikoidler ve mineralokortikoidlerdir. Glukokortikoid grubunda ise kortizon ve kortizol denen bu hormon yapılı ürünler vardır. Glukokortikoid olan kortizol ve kortizon vücudun protein, karbonhidrat mekanizmasını etkiler. Kortizon aslında kortizolun aktif olmayan formudur. Kortizon üretiminden sonra karaciğerde işlenerek kortizol olan aktif form elde edilir. Bu nedenle pek çok hastalığın tedavisinde aktif form olan kortizol vücuda verilir.

Kortizon Ne İşe Yarar?

Kortizonun direkt etkilediği yolakta vücuttaki protein ve yağ yapılı moleküllerin glikoza dönüşümü vardır. Kortizon tedaviden önce vücutta doğal yollarla kan şekerini yükseltir. Açlık anında, düşük kalorili besinler tüketildiğinde, kısacası beyne bir şekilde açlık sinyali giderse kortizon devreye girerek depo yağlardan, sonra da depo protein moleküllerinden glikoz üretir. Kortizon bu sayede düşük olan kan şekerini normale getirir.

Son yıllarda tedavide önemli bir buluş olarak kortizonun bir diğer kullanım mekanizması ise bağışıklık sisteminin işleyişine dayanır. İmmünolojide kortizol ve kortizon içeren ilaç preparatları hastaların hayatını kurtarır niteliktedir. Özellikle tedavisiz olarak bakılan ve kronik olan, vücudun farklı organlarını tutan hastalıklar için kortizon tedavisi vazgeçilmez bir buluştur. İmmün sistemde kortizona başvura nedeni sistemi genellikle immünspressyon gereken durumlardır. Bazı hastalıklarda ya da organ naklinde nakil organını vücudun yabancı doku olarak algıladığı durumlarda kortizon ömür boyu kullanılabilir.

Kortizon üretimi trombosit, alyuvar, hemoglobin, PMNL (polimorfonükleer lökosit) hücrelerinin kanda artışını sağlar. Kortizonun etkileri kan üretiminden bağışıklık sistemi onarmaya kadar çok farklı alanda hasta hayatına ciddi katkılar sağlar.

Oral yolla, parenteral (damar içi) yolla ya da krem şeklinde vücuda alınan kortizonun hastalıklar için keşfi günümüzde pek çok hastanın hayati fonksiyonlarını düzenler. Bu anlamda kortizonun sentetik formlarının üretiliyor olmasında büyük faydalar vardır. Kortizonun kolayca vücuda verilmesi ile hastanede yatış süreleri kısalır, hastalıkların yaşam süresini kısaltan ve hastada kalıcı etkiler bırakan gelişimini engeller, diğer tedavi seçeneklerindeki istemsiz hataları en aza indirir.

Kortizon Hangi Hastalıkların Tedavisinde Kullanılır?

Kortizon pek çok kronik ve hasta yaşamını tehdit eden hastalıklar, akut tablolarda kullanılan birincil ilaçtır. Bu nedenle kortizonun çoğu hastalıktaki yeri düşünülürse yan etkilerine göre hastalıkların ölüm oranını düşüren etkilere sahiptir. Kortizon bazen kısa süreli olarak önerilebilir, bazen ömür boyu kullanım gerektirebilir. Aşağıdaki hastalıklarda kortizon, kullanımı çoğu zaman uzun süreli olarak reçete edilen, hasta yaşamındaki konforu arttıran, morbidite ihtimalini en aza indiren etkiler verir:

  • Cushing sendromu
  • Addison hastalığı
  • Konjenital adrenal hiperplazi (KAH)
  • Anemi
  • Romatoid artrit
  • Romatik kardit
  • Nakil gibi fiziksel stres durumları
  • Liken planus, eritem, keloid, kronik dermatit, egzema, psoriasis gibi cilt hastalıkları
  • Alerjik ve anafilaktik reaksiyonlar
  • Şok tablosu
  • Bronşiyal astım
  • Kronik aktif hepatit, siroz, subakut hepatik nekroz gibi karaciğer hastalıkları
  • Sistemik lupus eritematozus (SLE), glomerülonefrit gibi böbrek hastalıkları
  • Akut respiratuar distres sendromu (ARDS)
  • Hiperkalemi, inflamatuvar bağırsak hastalıkları
  • Göz iltihabı

Hastalıkların gelişim süreci, hastanın öyküsü, diğer tedavi seçenekleri, hastanın tedavi sürecindeki bakımı gibi pek çok faktör tedavi modellerinden hangisinin en uygun olduğunu da etkiler. Bu nedenle belirtilen hastalıklar kortizon tedavisinde ihtiyaç duyan hastalıklar olsa da tedavinin hangi basamağında kortizon alınacağı, ne süreyle ve nasıl kullanılacağı için hekim kontrolleri şarttır. Aksi halde kortizon kullanımında yan etkiler olacağı göz önüne alınmazsa istenmeyen etkiler ortaya çıkabilir.

Kortizon Yan Etkileri Nelerdir?

Kortizon reçete edildiğinde ya da hastaların kortizonun ömür boyu kullanması gerektiği söylendiğinde ilk akla gelen yan etkilerdir. Oysaki kortizonun yan etkileri tedavi ettiği hastalıkların hastaya vereceği kalıcı etkiler düşünülürse tolere edilebilir etkilerdir. Kortizon kullanımında hem tedavi süresinden en yüksek oranda faydalanmak hem de yan etkileri en aza indirmek gerekir. Bunu yapmak ilk olarak hastanın tedaviye uygun beslenme ve egzersiz rutinini seçmesiyle başlar. Çünkü bilindiği gibi kortizonun en büyük etkisi insüline zıt etki oluşturmasıdır. Yani kan şekerini yükseltmesi nedeniyle hastalarda kilo alımı en sık görülen ve istenmeyen etkidir. Doğru diyet, tuz ve şekerden fakir beslenme, yeşillikleri öğünlerde daha sık tüketme ve günlük yeterli hareket miktarı ile kortizonun neden olduğu yan etkiler düzeltilebilir. Bunun yanında kortizonun uzun süreli kullanımında yan etkileri şöyledir:

  • Katabolik etki (yıkım etki) ile büyümenin durdurulması, protein kaybı
  • Gövde ve üst vücutta yağ dokusu artarken, bacaklarda incelme olması
  • Göz tansiyonu
  • Öfori denen aşırı tepkilerle ortaya çıkan anormal ruh hali, buna bağlı uykusuzluk
  • Ödem, hipokalemik alkaloz
  • Osteoporoz
  • Hipertansiyon
  • D vitamini salgısında azalma
  • Halsizlik, çabuk yorulma
  • Enfeksiyonlara yatkınlık

Hastalarda bu yan etkiler uzun dönemde ya da kısa dönemde ortaya çıkabilir. Pek çoğunun azaltılması hatta hiç yaşanmaması için kortizonun kullanım şekli de çok önemlidir. Kortizondan en fazla oranda yararlanılması için sabahları aç karnına ilaç alınmalıdır. Tercih edilebildiği durumlarda her gün yerine gün aşırı kullanımı önerilir. Kortizonun bırakılması gerekirse aniden bırakmak yerine birkaç güne yayarak ve dozu azaltılarak kesilmelidir. Tuz ve şekerden fakir diyet tercih edilmeli, çokça su tüketilmelidir. Kalsiyum ve D vitamini takviyesi hekim önerisiyle alınabilir. Proteince zengin beslenmeye özen gösterilmelidir. Bu hastalarda enfeksiyona yatkınlık nedeniyle canlı aşı riskli olabilir. Ayrıca diğer ilaçlarla etkileşim riski de olduğu için, yeni bir ilaç kullanımı, vitamin takviyesi, aşı olma durumu için mutlaka hekime bilgi verilmesi gerekir.

Kortizonun hastalıklarda kullanımının keşfi ile son zamanlarda ortaya çıkan ve görülme sıklığı artan hastalıklar için eski çaresizlikler söz konusu değildir. Kortizon tedavisindeki olumlu etkiler ise yan etkilere kıyasla kontrol edilebilir düzeydedir. Kısa süreli ya da uzun süreli kortizon tedavisi için uzman hekim fikrine danışmak, tedavi sonrası yapmanız gerekenler hakkında bilgi için hemen randevu alarak muayene olabilirsiniz.

 

Sağlık Merkezi
Anadolu Sağlık Merkezi

İç Hastalıkları (Dahiliye)

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Bölüm Doktorları

Tıbbi Birimi İncele
Ataşehir

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Cihan Top

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Çağatay Öktenli

Ataşehir

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Nevrez Koylan

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Zülfikar Polat

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Doç. Dr. Enes M. Atasoyu

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Ali İhsan Aker

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Eyyüp Kenan Özok

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Fatih Bünül

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Sebahattin Erten

Ataşehir

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Zahide Karaca

Ataşehir

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Cihan Top

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Çağatay Öktenli

Ataşehir

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Nevrez Koylan

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Prof. Dr. Zülfikar Polat

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Doç. Dr. Enes M. Atasoyu

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Ali İhsan Aker

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Eyyüp Kenan Özok

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Fatih Bünül

Gebze

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Sebahattin Erten

Ataşehir

İç Hastalıkları (Dahiliye)

Uzm. Dr. Zahide Karaca

Tümünü göster

Önerilen Sağlık Yazıları

Hemogram (Tam Kan Sayımı) Nedir?

Hemogram (Tam Kan Sayımı) Nedir?

Aft: Nedir, Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi

Aft: Nedir, Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi

Akdeniz Ateşi (FMF Hastalığı) Nedir? FMF Belirtileri Nelerdir?

Akdeniz Ateşi (FMF Hastalığı) Nedir? FMF Belirtileri Nelerdir?

Alerji testi nasıl yapılır

Alerji testi nasıl yapılır

Balgam: Nedir, Teşhis ve Tedavisi

Balgam: Nedir, Teşhis ve Tedavisi

Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak Hastalığı Nedir?

D Vitamini: Nedir, Eksikliği, Eksikliği Belirtileri ve Eksikliği Tedavisi Nedir?

D Vitamini: Nedir, Eksikliği, Eksikliği Belirtileri ve Eksikliği Tedavisi Nedir?

Dehidrasyon nedir, önüne nasıl geçilebilir?

Dehidrasyon nedir, önüne nasıl geçilebilir?

Fibroscan Nedir?

Fibroscan Nedir?

Geçirgen Bağırsak Sendromu: Nedir, Belirtileri Nelerdir, Tanısı ve Tedavisi Nasıldır?

Geçirgen Bağırsak Sendromu: Nedir, Belirtileri Nelerdir, Tanısı ve Tedavisi Nasıldır?

Gıda Zehirlenmesine Ne İyi Gelir? Belirtileri ve Tedavisi

Gıda Zehirlenmesine Ne İyi Gelir? Belirtileri ve Tedavisi

Glutatyon Nedir, Faydaları ve Tedavisi Nelerdir?

Glutatyon Nedir, Faydaları ve Tedavisi Nelerdir?

Gut Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Gut Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Hepatit C Aşısı

Hepatit C Aşısı

Hıçkırık Nedir, Neden Olur, Nasıl Geçer?

Hıçkırık Nedir, Neden Olur, Nasıl Geçer?

Kalsiyum: Nedir, Eksikliği ve Belirtileri, Eksikliği Tedavisi

Kalsiyum: Nedir, Eksikliği ve Belirtileri, Eksikliği Tedavisi

Kreatinin: Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedir, Tedavisi

Kreatinin: Yüksekliği ve Düşüklüğü Nedir, Tedavisi

Mide Ağrısı: Nedir, Belirtileri, Neden Olur ve Nasıl Geçer?

Mide Ağrısı: Nedir, Belirtileri, Neden Olur ve Nasıl Geçer?

Norovirüs: Nedir, Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi

Norovirüs: Nedir, Belirtileri, Teşhis ve Tedavisi

Safra Kesesi Hastalıkları: Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Safra Kesesi Hastalıkları: Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Sivrisinek Isırığı (Kaşıntısı): Neden Olur, Ne İyi Gelir, Korunma Yolları

Sivrisinek Isırığı (Kaşıntısı): Neden Olur, Ne İyi Gelir, Korunma Yolları

Yaşlılıkta kas erimesinin nedenleri ve tedavisi

Yaşlılıkta kas erimesinin nedenleri ve tedavisi

Endoskopi: Nedir, Kimlere Uygulanır, Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer, Nelere Dikkat Edilmeli?

Endoskopi: Nedir, Kimlere Uygulanır, Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer, Nelere Dikkat Edilmeli?

Kolesterolü ne düşürür

Kolesterolü ne düşürür

Magnezyum Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

Magnezyum Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

Mide bulantısı hastalık habercisi

Mide bulantısı hastalık habercisi

Ödeme karşı 6 öneri

Ödeme karşı 6 öneri

Dalak Büyümesi

Dalak Büyümesi

Gece Terlemesi

Gece Terlemesi

Kedi Alerjisi Nedir?, Nedenleri, Belirtisi ve Tedavisi

Kedi Alerjisi Nedir?, Nedenleri, Belirtisi ve Tedavisi

Bağışıklık sistemini nasıl güçlendirebiliriz?

Bağışıklık sistemini nasıl güçlendirebiliriz?

Raynaud Sendromu Nedir?

Raynaud Sendromu Nedir?

Soğuk Algınlığına Ne İyi Gelir? Soğuk Algınlığı Belirtileri

Soğuk Algınlığına Ne İyi Gelir? Soğuk Algınlığı Belirtileri

Yüksek Tansiyona Ne İyi Gelir? Yüksek Tansiyon Belirtileri

Yüksek Tansiyona Ne İyi Gelir? Yüksek Tansiyon Belirtileri

Karın Ağrısına Ne İyi Gelir? Karın Ağrısı Nasıl Geçer?

Karın Ağrısına Ne İyi Gelir? Karın Ağrısı Nasıl Geçer?

Halsizliğe Ne İyi Gelir? Halsizlik Nasıl Geçer?

Halsizliğe Ne İyi Gelir? Halsizlik Nasıl Geçer?

Kansızlık Belirtileri Nelerdir? Kansızlığa Ne İyi Gelir?

Kansızlık Belirtileri Nelerdir? Kansızlığa Ne İyi Gelir?

Kusma Neden Olur? Kusmaya Ne İyi Gelir?

Kusma Neden Olur? Kusmaya Ne İyi Gelir?

Tümünü göster