Anemi (Kansızlık) Nedir? Anemi Belirtileri Nelerdir?

Anemi, vücuttaki dokulara yeterli oksijen taşınmasını sağlayan kırmızı kan hücrelerinin (eritrosit) veya hemoglobin adlı oksijen taşıyan proteinin normal değerlerin altına düşmesiyle ortaya çıkar. Yaygın fakat etkileri hafife alınmaması gereken bir kan hastalığıdır. Kansızlık sadece halsizlik ve yorgunlukla sınırlı bir tablo değildir. Uzun süre fark edilmeden devam ederse kalp başta olmak üzere birçok organ sistemini etkileyebilir. Anemi, beslenme eksikliklerinden genetik hastalıklara, kronik böbrek yetmezliğinden bağırsak hastalıklarına kadar çok geniş bir yelpazede nedenlerden kaynaklanabilir.

Anemi (Kansızlık) Nedir?

Anemi, kanda ölçülen hemoglobin veya kırmızı kan hücresi değerlerinin yaşa ve cinsiyete göre belirlenen referans aralıklarının altına düşmesidir. Vücudun ihtiyacı olan oksijeni organlara taşıyan hemoglobin miktarı azaldığında, dokular yeterli oksijenlenemez ve kişi günlük aktivitelerini yaparken bile çabuk yorulmaya başlar. Kadınlarda adet dönemi, gebelik, emzirme gibi dönemsel ihtiyaçlar anemiyi daha sık hale getirebilir. Çocuklarda hızlı büyüme dönemleri, yaşlılarda kronik hastalıklar anemi riskini artıran faktörlerdir.

Anemi (Kansızlık) Belirtileri Nelerdir?

Vücudun oksijen yetersizliğine verdiği tepkiler sonucu ortaya çıkar. Başlangıçta hafif seyrettiği için çoğu kişi bu şikâyetleri yorgunluk, stres ya da yoğun tempoya bağlayabilir. Fakat ilerledikçe belirtiler daha belirgin ve günlük yaşamı etkileyen düzeye ulaşabilir. Aneminin şiddetine, süresine ve nedenine bağlı olarak semptomlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.

Kansızlık belirtileri şöyledir:

Halsizlik ve hızlı yorulma
Solgun görünüm (yüz, dudak ve göz altlarında)
Baş dönmesi, baş ağrısı
Eforla çarpıntı ve nefes darlığı
Soğuk el ve ayaklar, üşüme hissi
Dikkat dağınıklığı, konsantrasyon güçlüğü
Tırnak kırılması, saç dökülmesi, kuru cilt
İştahsızlık veya aşırı iştah değişiklikleri

Kadınlarda Kansızlık Belirtileri Nelerdir?3

Kadınlarda anemi diğer yaş ve cinsiyet gruplarına göre çok daha yaygındır. Bunun temel nedeni, adet döneminde düzenli kan kaybı ve özellikle doğurganlık çağında artan demir ihtiyacıdır. Kadınlarda kansızlık bazen sessiz ve sinsi başlayabilir. Halsizlik, sinirlilik, uyku düzensizliği gibi günlük yaşamda sık görülen şikâyetlere benzediği için fark edilmesi gecikebilir. Gebelik döneminde ise bebeğin ihtiyaçlarına bağlı olarak kan hacmi artar ve gizli anemiler belirgin hale gelebilir.

Kadınlarda kansızlık belirtileri aşağıda listelenmiştir:

Adet dönemlerinde aşırı yorgunluk
Saçlarda incelme ve yoğun dökülme
Tırnaklarda kaşık biçimli şekil bozukluğu
Dudak kenarlarında çatlama
Göğüste sıkışma, eforla nefes darlığı
Baş dönmesi, bayılma hissi
Sürekli üşüme ve el-ayaklarda soğukluk

Çocuklarda Kansızlık Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda kansızlık, büyüme ve gelişmeyi doğrudan etkileyebileceği için erken teşhis oldukça önemlidir. Özellikle hızlı büyüme dönemleri olan 6–24 ay arası ve ergenlikte demir ihtiyacı artar. Bebeklerde geç ek gıdaya geçiş, demir içeriği düşük beslenme, inek sütü tüketiminin yüksek olması kansızlığa zemin hazırlayabilir.

Çocuklarda anemi belirtileri şöyledir:

İştahsızlık ve kilo alımında yavaşlama
Huzursuzluk, uyku düzensizliği
Oyun oynamaya isteksizlik ve çabuk yorulma
Ciltte solgunluk ve göz altlarında belirginlik
Sık enfeksiyon geçirme
Okul çağında dikkat eksikliği ve öğrenme güçlüğü

Anemi (Kansızlık) Neden Olur?

Demir eksikliği, folik asit veya B12 vitamini eksikliği üretim yetersizliğine neden olabilir. Bağırsak hastalıkları, mide ameliyatları veya çölyak gibi emilim bozuklukları da vitamin-mineral kullanımını bozarak kansızlığa yol açar. Kan kaybı (adet, iç kanama, mide-bağırsak ülserleri), travmalar da anemi nedenleri arasındadır. Bazı anemiler ise bağışıklık sistemi tarafından kan hücrelerinin yok edilmesiyle oluşur (hemolitik anemi).

Kansızlık nedenleri şöyledir:

Demir, B12 vitamini veya folik asit eksikliği
Aşırı adet kanamaları
Kronik böbrek hastalıkları
Bağırsak emilim bozuklukları
Bağışıklık sistemi hastalıkları
Kanama bozuklukları veya gizli kanamalar
Genetik kan hastalıkları (talasemi, orak hücre vb.)

Anemi (Kansızlık) Türleri Nelerdir?

Anemi türleri kan hücrelerinin boyutuna, şekline, üretim miktarına ve yıkım mekanizmasına göre sınıflandırılır. Her türün tedavisi ve izlenmesi farklıdır. Bu nedenle doktorlar kan tahlilleriyle hangi anemi türünün mevcut olduğunu belirler.

En yaygın anemi türleri şöyledir:

Demir eksikliği anemisi
Vitamin eksikliğine bağlı anemiler (B12, folik asit)
Hemolitik anemiler (kan hücrelerinin hızlı yıkımı)
Aplastik anemi (kemik iliği üretim bozukluğu)
Kronik hastalık anemisi
Genetik geçişli anemiler (talasemi, orak hücre)

Megaloblastik Anemi Nedir?

Megaloblastik anemi, DNA sentezinde görevli olan B12 vitamini ve folik asit eksikliğinde görülen, kemik iliğinde normalden büyük ve olgunlaşmamış kırmızı kan hücreleri oluşmasıyla karakterize bir anemi türüdür. Megaloblastik hücreler normal işlevlerini tam yapamaz, dolaşıma geçmeden parçalanabilir veya oksijen taşıma kapasitesi düşük olabilir. Uzun süren eksikliklerde sinir sistemi etkilenebilir ve geri dönüşü zor nörolojik bozukluklar gelişebilir.

Makrositik Anemi Nedir?

Makrositik anemi, dolaşımdaki kırmızı kan hücrelerinin normalden büyük olmasıyla tanımlanır. En sık sebebi yine B12 ve folik asit eksikliğidir. Ancak karaciğer hastalıkları, bazı genetik hücre bozuklukları ve kemoterapi ilaçları da makrositik anemiye neden olabilir. Bu tip aneminin tedavisinde yalnızca takviye vermek değil, altta yatan bozukluğu tespit etmek ve yönetmek gerekir.

Kansızlık İleri Seviyede Olursa Ne Olur?

Tedavi edilmeyen ve uzun süre devam eden anemi, vücudun oksijen eksikliğini telafi etmek amacıyla kalbin daha hızlı çalışmasına neden olur. Bu durum zamanla kalp büyümesi, ritim bozuklukları ve kalp yetmezliği gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Çocuklarda zihinsel ve fiziksel gelişim gerileyebilir, hamile kadınlarda erken doğum riski artabilir. Yetişkinlerde iş verimliliği ve konsantrasyon belirgin şekilde düşer.

Anemi (Kansızlık) Ne İyi Gelir?

Anemiye neyin iyi geleceği, kansızlığın türüne bağlıdır. Demir eksikliği için demirden zengin beslenme ve takviyeler, B12 eksikliğinde vitamin desteği, folik asit eksikliğinde yeşil yapraklı sebzeler, baklagiller önceliklidir. Demir takviyesi kullanılıyorsa çay ve kahve ile aynı anda alınmaması, C vitamini ile birlikte alınması emilimi artırır. Yeterli protein almak, üç ana öğün ve ara öğünlerle düzenli beslenmek iyileşmeye katkı sağlar.

Demir yönünden zengin besinler aşağıda listelenmiştir:

Kırmızı et (ölçülü), yumurta
Pekmez, kuru üzüm, kuru kayısı
Ispanak, roka, semizotu
Nohut, mercimek, kuru fasulye

Anemi (Kansızlık) Nasıl Teşhis Edilir?

Anemi teşhisi basit bir kan testi ile konur ancak tanı yalnızca hemoglobin düşüklüğüyle sınırlı değildir. MCV, ferritin, B12, folat, demir bağlama kapasitesi, retikülosit gibi birçok parametre değerlendirilir. Doktor nedenleri anlamak için dışkıda gizli kan testi, endoskopi, ultrason gibi ileri incelemeler isteyebilir. Özellikle nedeni bilinmeyen anemi durumlarında mide-bağırsak sistemine yönelik taramalar önemlidir.

Anemi (Kansızlık) Tedavisi

Anemi tedavisi tamamen nedenine göre planlanır. Demir eksikliği anemisinde demir takviyesi, B12 eksikliğinde enjeksiyon veya tabletler, folik asit eksikliğinde takviye uygulanır. Kan kaybı olan durumlarda kanamanın kaynağı tedavi edilir. Kemik iliği kaynaklı anemilerde bağışıklık baskılayıcı ilaçlar, kan nakli veya kök hücre nakli gerekebilir. Tedavide süre sabır gerektirir. Değerlerin normale dönmesi 2-3 ayı bulabilir, depoların dolması daha uzun sürebilir.

Anemi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Anemi tamamen geçer mi?

Nedene bağlıdır. Beslenme eksikliklerine bağlı anemiler tedaviyle tamamen düzelebilir. Genetik veya kronik hastalığa bağlı anemiler kontrol altına alınabilir. Ancak tamamen ortadan kalkmayabilir.